W XIX wieku ukształtowała się polska kultura narodowa. Walka z gemanizacją i rusyfikacją wzmocniła solidaryzm narodowy. Ważną rolę w tworzeniu toższamości narodowej odgrywała nowa warstwa społeczna - inteligencja. Obok roli sumienia narodu i pokrzepienia serc, pod wpływem pozytywizmu warszawskiego pojawił się obowiązek kształtowania postaw obywatelskich. Pozytywiści uważali, że romantyczne porywy