Obraz wyłaniający się z alegorii jaskini jest optymistyczny w tym sensie, że ukazuje on, iż możliwe jest poznanie prawdy o rzeczywistości, tzn. w ujęciu Platona - poinformowanie się o świecie wiecznych, niezmiennych, niematerialnych, ogólnych i doskonałych istności samych w sobie, tj. idei. Dodatkowo, poznanie prawdy o rzeczywistości doskonali podmiot poznający pod względem intelektualnym i moralnym.

Alegoria jaskini jest jednak pesymistyczna w tym sensie, że wynika z niej, iż nie wszyscy ludzie są w stanie poznać prawdę o rzeczywistości, a niektórzy wręcz wzbraniają się przed tym. Do tego, poznanie prawdy bywa trudne i wymagające, wiąże się z wyrzeczeniami i potrzeba do tego odwagi i samodyscypliny. Bez tego tkwi się w złudzeniach.