| RELACJE NIEANTAGONISTYCZNE |
| |
| Zależności nieantagonistyczne to wszelkie zależności pomiędzy populacjami różnych gatunków, w wyniku których żadna ze stron nie ponosi szkód - relacje te mogą więc mieć dla danej strony charakter neutralny lub korzystny. |
|
| |
| MUTUALIZM OBLIGATORYJNY - SYMBIOZA |
| |
|
Cechy mutualizmu obligatoryjnego:
- organizmy pozostające w tej zależności odnoszą obustronne korzyści
- organizmy symbiotyczne są zależne od siebie do tego stopnia, że nie mogłyby żyć samodzielnie w danych warunkach ekosystemowych
|
| |
| Przykład: POROSTY |
| → związek symbiotyczny grzybów (workowców lub podstawczaków) z glonami (zielenicami lub sinicami) |
| |
| KORZYŚCI, JAKIE ODNOSI W POROŚCIE: |
| GRZYB |
GLON |
| otrzymuje substancje pokarmowe, które wytwarzane są przez komórki glonu w procesie fotosyntezy |
otrzymuje wodę i sole mineralne, które są pobierane przez strzępki grzyba |
|
| |
|
 Ciekawostka!
Charakter zależności pomiędzy grzybem i glonem w poroście jest dyskusyjny - z jednej strony obie strony tej relacji odnoszą korzyści, jednak istnieją przesłanki pozwalające na wnioskowanie, że w poroście to grzyby sprawują kontrolę nad glonami, nadzorując ich funkcje życiowe. Z tego względu zależność tę można rozpatrywać jako helotyzm ("nierówną" symbiozę, w której jeden organizm dominuje nad drugim) lub wręcz pasożytnictwo grzyba na glonie.
|
|
| |
| Przykład: ROŚLINY MOTYLKOWE I BAKTERIE |
| → związek pomiędzy korzeniami roślin motylkowych (np. koniczyny, fasoli) i bakterii z rodzaju Rhizobium |
| |
| KORZYŚCI, JAKIE ODNOSZĄ |
| ROŚLINY MOTYLKOWE |
BAKTERIE |
| Bakterie Rhizobium mają zdolność do wiązania azotu atmosferycznego, który w postaci jonów azotanowych lub amonowych może być następnie przyswajany przez rośliny. |
Otrzymują środowisko życia (w brodawkach korzeniowych wytwarzanych przez roślinę) oraz związki pokarmowe produkowane przez roślinę w procesie fotosyntezy. |
|
| |
| Przykład: MIKORYZA |
| → zależność pomiędzy korzeniami roślin nasiennych i grzybami (głównie podstawczakami) |
|
Rodzaje mikoryzy:
- endomikoryza - strzępki grzyba wnikają do wnętrza komórek korzeni
- ektomikoryza - strzępki grzyba oplatają komórki korzeni, tworząc opilśń
|
| |
| KORZYŚCI, JAKIE ODNOSI W MIKORYZIE: |
| GRZYB |
ROŚLINA |
| Otrzymuje związki pokarmowe produkowane przez roślinę w procesie fotosyntezy. |
Strzępki grzyba zwiększają powierzchnię chłonną korzeni, co zwiększa wydajność pobierania wody i soli mineralnych oraz umożliwia ekplorowanie szerszych obszarów podłoża. |
|
| |
|
Ważne!
Mikoryza jest powszechna w naturze - dotyczy około 90% roślin lądowych. Z uwagi na to, że rośliny, które żyją w symbiozie z grzybami mikoryzowymi, są lepiej przystosowane do warunków środowiskowych, zjawisko to wykorzystywane jest przez człowieka w rolnictwie, sadownictwie i leśnictwie przy produkcji sadzonek mikoryzowanych.
|
|
|
| |
| MUTUALIZM FAKULTATYWNY - PROTOKOOPERACJA |
| |
|
Cechy mutualizmu fakultatywnego:
- organizmy pozostające w tej zależności odnoszą obustronne korzyści
- pozostawanie w tej zależności nie jest niezbędne do przeżycia obu osobników - mogą żyć oddzielnie
|
| |
| Przykład: SSAKI ROŚLINOŻERNE I BĄKOJADY |
| → nieobowiązkowa zależność między ptakami - bąkojadami a niektórymi ssakami roślinożernymi (np. bawołami, antylopami) |
|
✓ bąkojad: zyskują pożywienie w postaci bezkręgowców, które pasożytują na powierzchni ciała ssaka, a także sierść ssaków, która jest jednym z materiałów do budowania gniazd
✓ ssak roślinożerny: zyskuje oczyszczanie powierzchni ciała z pasożytniczych i uciążliwych bezkręgowców
|
| |
| Przykład: ROŚLINY OKRYTONASIENNE I OWADY ZAPYLAJĄCE |
| → zależność pomiędzy owadami żywiącymi się nektarem lub pyłkiem kwiatów a roślinami kwiatowymi |
|
✓ roślina okrytonasienna: dzięki temu, że pyłek jest przenoszony przez owady pomiędzy różnymi osobnikami danego gatunku rośliny, możliwe jest zapylenie, które prowadzi do rozmnażania płciowego i utrzymania ciągłości populacji; taki sposób zapylania zapewnia też roślinom utrzymanie zróżnicowania genetycznego
✓ owad zapylający: zyskuje pożywienie w postaci nektaru lub pyłku kwiatowego
|
| |
| Przykład: ROŚLINY NASIENNE I ZWIERZĘTA ROŚLINOŻERNE |
| → zależność pomiędzy roślinami wytwarzającymi nasiona a zwierzętami, które żywią się owocami lub całymi nasionami |
|
✓ roślina nasienna: zyskuje możliwość rozpowszechniania nasion na znaczne odległości (w szczególności dzięki ptakom), które, spożywając owoce, usuwają je z organizmu wraz z kałem
✓ zwierzęta roślinożerne: zyskują pożywienie
|
Ciekawostka!
Niektóre nasiona są zaopatrzone w bardzo twardą i grubą łupinę nasienną. Aby mogły wykiełkować, łupina ta musi zostać uszkodzona. Zjawisko to nosi nazwę skaryfikacji. U wielu gatunków roślin skaryfikacja w naturalnych warunkach odbywa się w przewodach pokarmowych ptaków (lub innych zwierząt roślinożernych) - dopiero po opuszczeniu ciała roślinożercy nasiono takie jest zdolne do wykiełkowania.
|
|
| |
| Przykład: MRÓWKI I MSZYCE |
| → zależność pomiędzy owadami roślinożernymi - mszycami - a drapieżnymi mrówkami |
|
✓ mrówki: zyskują w pożywienie w postaci wysokocukrowej wydzieliny produkowanej przez mszyce
✓ mszyce: zyskują od mrówek ochronę przed drapieżnikami (przede wszystkim przed biedronkami)
|
| |
| Przykład: PUSTELNIK I UKWIAŁ |
| → zalezność pomiędzy skorupiakami - pustelnikami a jamochłonami - ukwiałami |
|
✓ pustelnik: zyskuje od parzydełkowca ochronę oraz kamuflaż
✓ ukwiał: zyskuje pożywienie w postaci resztek pokarmu zdobytego przez pustelnika, a także środek transportu
|
|
| |
| KOMENSALIZM |
| |
|
Cechy komensalizmu:
- jeden z gatunków pozostających w zależności odnosi wyraźne korzyści, zaś dla drugiego relacja ta jest nieszkodliwa i neutralna
- nazywa się go związkiem jednostronnie korzystnym
|
|
Przykłady:
- bezkręgowce i ptaki - niektóre owady i pajęczaki spożywają resztki pokarmowe pozostałe w ptasich gniazdach
- lew i hiena - lwy polują aktywnie na swoje ofiary, a po spożyciu zdobyczy pozostawiają jej resztki i oddalają się; wykorzystują to hieny i inne padlinożerne zwierzęta, które dojadają niezjedzone przez drapieżnika resztki
- ssaki kopytne i żuk gnojowy - żuk żyje w miejscach bytowania ssaków kopytnych, ponieważ, jako koprofag, odżywia się ich odchodami
- rekin i podnawka (ryba) - rekin stanowi dla podnawki środek transportu; ryba przyczepia się do jego ciała za pomocą przyssawki
|
|
| |
|
SŁOWNICZEK
symbioza - mutualizm obligatoryjny, czyli zależność, w której obie strony odnoszą korzyści i która jest niezbędna do przetrwania obu stron
protokooperacja - mutualizm fakultatywny, czyli zależność, w której obie strony odnoszą korzyści, ale ich relacja nie jest niezbędna do przeżycia
komensalizm - współbiesiadnictwo, czyli zależność, w której jedna ze stron odnosi korzyści, a dla drugiej relacja jest nieszkodliwa
|
|
