Rośliny mogą rywalizować ze sobą o:

• dostęp do światła;
• dostęp do wody i soli mineralnych;
• stanowisko do wzrostu i rozwoju;
• atrakcyjność dla zapylaczy.

Zwierzęta mogą rywalizować ze sobą o:

• pokarm;
• schronienie;
• miejsce do rozrodu.

• wyparcie jednej z konkurujących populacji - populacja, która przegrywa konkurencję, jest stopniowo wypierana z danego terenu na korzyść populacji wygrywającej (lepiej przystosowanej)
• różnicowanie niszy ekologicznej jednej lub obu konkurujących populacji - np. konkurujące ze sobą populacje roślinożerców mogą stopniowo dostosowywać się do pobierania pokarmu z różnych pięter roślinnych (jedna populacja z niższych pięter, druga - z wyższych)
• zmiany ewolucyjne u jednej lub obu konkurujących populacji w celu lepszego przystosowania osobników (np. wykształcenie struktur ułatwiających zdobycie pokarmu czy zmiany w budowie nasion, które ułatwią ich rozprzestrzenianie)

• mak polny i żyto - konkurują o dostęp do światła oraz wody i soli mineralnych; mak wydziela do podłoża substancje, które działają hamująco na wzrost i rozwój żyta, przez co wypiera jego populację - zjawisko to nosi nazwę allelopatii ujemnej
• jaszczurka zwinka i jaszczurka żyworodna - konkurują o pokarm, terytorium i schronienie

Rośliny tej samej populacji mogą ze sobą rywalizować o:

• dostęp do światła;
• dostęp do wody i soli mineralnych;
• stanowisko do wzrostu i rozwoju;
• atrakcyjność dla zapylaczy.

Zwierzęta tej samej populacji mogą ze sobą rywalizować o:

• pokarm;
• schronienie;
• partnera do rozrodu.

• samoprzerzedzenie populacji (regulacja liczebności) - osobniki gorzej przystosowane i przegrywające konkurencje są wypierane (umierają), dzięki czemu zasoby środowiska są łatwiej dostępne dla osobników przeżywających
• migracje - w wyniku przegęszczenia populacji osobniki mogą zasiedlać nowe tereny w celu poszukiwania stanowisk o łatwiejszej dostępności zasobów środowiska
• hierarchia w grupie (u zwierząt) - osobniki najlepiej przystosowane zajmują najwyższe miejsce w hierarchii stada
• terytorializm (u zwierząt) - osobniki łączą się w grupy i zajmują określony obszar, którego bronią

• siewki sosny zwyczajnej porastające ten sam fragment runa leśnego
• osobniki w chmarze (stadzie) jeleni szlachetnych

Przystosowania roślinożerców do pobierania pokarmu roślinnego:

• anatomiczne:
  • siekacze gryzoni, które ułatwiają przegryzanie twardych części roślin
  • zęby trzonowe przeżuwaczy, które umożliwiają rozcieranie pokarmu roślinnego
  • kształt dzioba ptaków (gruby i masywny u ziarnojadów, cienki, wydłużony i zagięty u odżywiających się nektarem)
  • symbioza z mikroorganizmami, które trawią celulozę (np. u przeżuwaczy, które nie trawią samodzielnie celulozy, dlatego w ich przewodzie pokarmowym żyją bakterie i protisty, które mają zdolność rozkładu tego związku)
  • budowa żołądka i jelit u przeżuwaczy (żołądek czterokomorowy ułatwiający trawienie i tworzący środowisko życia mikroorganizmów symbiotycznych; stosunkowo długie jelito cienkie ułatwiające wchłanianie)
    
    
• behawioralne:
  • umiejętność odróżniania roślin jadalnych od niejadalnych
  • umiejętność odróżniania od siebie różnych części roślin w zależności od ich atrakcyjności pokarmowej
  • dostosowanie cyklu życiowego roślinożercy do cyklu życiowego rośliny, która stanowi bazę pokarmową danego stadium rozwojowego 

Przystosowania roślin do obrony przed roślinożercami:

• chemiczne → wytwarzanie substancji (najczęściej metabolitów wtórnych), które działają odstraszająco lub toksycznie na potencjalnych roślinożerców
  • wytwarzanie substancji trującej (np. taksyny u cisa pospolitego, nikotyny u tytoniu)
  • wytwarzanie olejków eterycznych o intensywnych zapachach (np. u mięty pieprzowej)
    
    
• mechaniczne → wytwarzanie elementów budowy rośliny, które odstraszają lub zniechęcają potencjalnego roślinożercę
  • kolce - wytwory epidermy; mają ostre, haczykowate zakończenia (np. na łodygach róży, owocach agrestu)
  • ciernie - przekształcone liście lub łodygi; są wydłużone i ostro zakończone (np. u śliwy tarniny, robinii akacjowej)
    
    
• mimetyzm i mimikra → upodabnianie się do otoczenia w celu zmniejszenia ryzyka zauważenia przez roślinożercę lub upodabnianie się do innego gatunku, który jest nieatrakcyjny dla roślinożercy
  • jasnota biała upodabniająca się do pokrzywy zwyczajnej, która jest nieatrakcyjna dla roślinożerców (mimikra)
  • litopsy upodabniające się do kamiennego otoczenia, w którym się rozwijają (mimetyzm)

• wzajemna regulacja liczebności populacji zjadanej i zajadającej na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego
• zmiany ewolucyjne występujące zarówno u roślin, które muszą przystosowywać się do presji roślinożerców, jak i u roślinożerców, którzy muszą przystosowywać się do mechanizmów obronnych roślin

• ROŚLINA: młody osobnik jodły zwyczajnej
  ROŚLINOŻERCA: zając szarak odżywający się młodymi pędami jodły
  
  
• ROŚLINA: rzepak w polu uprawnym
  ROŚLINOŻERCA: ślimak żerujący na młodych zasiewach

Przystosowania drapieżników do pozyskiwania pokarmu:

•  anatomiczne
  
  • obecność kłów u ssaków drapieżnych, które ułatwiają chwytanie ofiary i rozszarpywanie jej tkanek
  • budowa dzioba ptaków (masywny, haczykowato zagięty i ostro zakończony u ptaków drapieżnych; wydłużony i cienko zakończony u ptaków owadożernych)
  • budowa aparatu gębowego owadów drapieżnych (np. aparat gryzący u chrząszczy)
  • przystoswanie w budowie układu pokarmowego do trawienia pokarmu mięsnego (stosunkowo mały żołądek)
  • rozbudowany układ mięśniowy umożliwiający pościg ofiary (np. u geparda)
  • dobrze rozwinięte narządy zmyslów (np. czuły wzrok i słuch u rysia, receptory u węży umożliwiające im odszukanie zdobyczy dzięki temperaturze ciała ofiar)
  • obecność ostrych, masywnych pazurów (np. u ssaków i ptaków drapieżnych)
  • obecność gruczołów jadowych wydzielających substancje paraliżujące lub zabijające ofiarę (np. u skorpiona)
    
    
• behawioralne
  • aktywne polowanie (np. u lwa)
  • tworzenie pułapek (np. plecenie sieci przez pająki)
  • polowanie w grupach zwiększające szanse na schwytanie ofiary
  • atak z ukrycia (np. u szczupaka)

• wzajemna regulacja liczebności drapieżników i ofiar na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego
• w populacji drapieżników przeżywają te osobniki, które są lepiej przystosowane do zdobywania pokarmu i związanych z tym warunków środowiska
• w populacji ofiar przeżywają te osobniki, które są lepiej przystosowane do obrony przed drapieżnikami

• DRAPIEŻNIK: lis rudy
  OFIARA: zając szarak
  
  
• DRAPIEŻNIK: jastrząb zwyczajny
  OFIARA: mysz leśna
  
  
• DRAPIEŻNIK: biegacz skórzasty (owad)
  OFIARA: gąsienice motyli z rodziny sówkowatych

Podział pasożytów:

• ze względu na miejsce pasożytowania
  • zewnętrzne - pasożytujące na powłokach ciała (np. wesz głowowa)
  • wewnętrzne - pasożytujące w wewnętrznych strukturach ciała (np. glista ludzka)
    
    
• ze względu na rodzaj kontaktu z żywicielem
  • bezwzględne (obligatoryjne) - dla których pasożytnictwo jest jedynym możliwym trybem życia i pozostają one w stałym kontakcie ze swoim żywicielem (np. tasiemiec)
  • względne (fakultatywne) - które pozostają w kontakcie z żywicielem tylko na czas poboru pokarmu (np. komar) lub mogą odżywiać się w inny niż pasożytniczy sposób

Prystosowania pasożytów do pasożytnictwa:

• morfologiczne i anatomiczne
  • struktury czepne u tasiemca uzbrojonego, które ułatwiają przymocowanie się do tkanek żywiciela
  • haczykowato wygięte odnóża wszy, które ułatwiają przyczepienie się do włosów żywiciela
  • uproszczenie budowy ciała do niezbędnego minimum (np. redukcja narządów zmysłów u tasiemca)
    
    
• fizjologiczne
  • wytwarzanie substancji umożliwiających pobieranie krwi żywiciela (np. rozrzedzająca krew hirudyna wydzielana przez pijawki czy substancja znieczulająca wydzielana przez komary)
  • obojnactwo (np. u tasiemca, który żyje samotnie w przewodzie pokarmowym żywiciela i dzięki obojnactwu zapewnia sobie samowystraczalność rozrodczą)
  • zdolność wchłaniania pokarmu całą powierzchnią ciała (np. u tasiemca)
  • złożone cykle rozwojowe, które ułatwiają inwazję pasożytów

Przystosowania żywicieli do obrony przed pasożytami:

• chemiczne
  • wytwarzanie substancji odstraszających lub toksycznych
    
    
• anatomiczne i morfologiczne
  • zwalczanie patogenów przez układ odpornościowy u ssaków
  • obumieranie zainfekowanych organów roślinnych (nekroza)
    
    
• fizjologiczne 
  • obecność powłok ochronnych na powierzchni ciała zwierząt (np. chitynowego oskórka owadów, owłosienia u ssaków)
  • wyspecjalizowane tkanki okrywające u roślin, które utrudniają wnikanie pasożytów do wnętrza organizmów (np. epiderma pokryta kutykulą)
  • wytwarzanie przez rośliny substancji zasklepiających miejsca przerwania łączności tkanek (np. żywica u nagonasiennych)

• regulacja liczebności żywicieli przez pasożyty
• rozprzestrzenianie się chorób wśród żywicieli
• zmniejszenie konkurencji wewnątrzgatunkowej w populacji życiwieli (osłabienie osobników gorzej przystosowanych i narażenie ich na śmierć)

• PASOŻYT: pchła psia
  ŻYWICIEL: pies domowy
  
  
• PASOŻYT: łuskiewnik różowy (roślina)
  ŻYWICIEL: topola biała