| PODSTAWOWE POJĘCIA EKOLOGII |
| |
| Ekologia jest nauką zajmującą się badaniem zależności i interakcji występujących zarówno pomiędzy organizmami, jak i pomiędzy organizmami i środowiskiem. Opisuje ponadto strukturę przyrody oraz bada jej funkcjonowanie na różnych poziomach zorganizowania. |
| |
|
 Ważne!
Pojęcie “ekologia” bywa współcześnie używane w innym znaczeniu niż to funkcjonujące w świecie nauki. Znaczenie to nawiązuje do czynnej ochrony zasobów przyrodniczych i środowiska naturalnego. Tym zajmuje się jednak inna dyscyplina - sozologia, a także ochrona środowiska i ochrona przyrody.
|
|
| |
| EKOLOGIA |
| zajmuje się: |
nie zajmuje się: |
| ✓ badaniem zależności pomiędzy organizmami
✓ badaniem zależności pomiędzy organizmami a środowiskiem
✓ badaniem struktury przyrody
✓ badaniem funkcjonowania przyrody
|
✗ ochroną gatunków
✗ ochroną zasobów przyrodniczych
✗ ochroną środowiska naturalnego
✗ przeciwdziałaniem zanieczyszczania środowiska
|
|
|
| |
|
Na przyrodę składają się dwa rodzaje czynników:
-
czynniki ożywione (biotyczne) - wszystkie biologiczne elementy ekosystemu;
-
czynniki nieożywione (abiotyczne) - wszystkie przyrodnicze elementy ekosystemu (chemiczne, fizyczne i geograficzne), które nie mają charakteru ożywionego.
|
|
| |
|
Ekologia zajmuje się badaniem przyrody na różnych poziomach organizacji. Poziomy te można przedstawić hierarchicznie:
|
| ORGANIZM |
| jednostka biologiczna przeprowadzająca funkcje życiowe |
| ↓ |
| POPULACJA |
| zbiór osobników tego samego gatunku współistniejących w tym samym czasie i na tej samej przestrzeni, powiązanych wzajemnymi zależnościami |
| ↓ |
| BIOCENOZA |
| ożywiona część ekosystemu pozostająca we wzajemnych zależnościach z częścią nieożywioną (biotopem) |
| ↓ |
| EKOSYSTEM |
| współistniejące ze sobą biotop i biocenoza; jest to powiązany wzajemnymi zależnościami układ elementów ożywionych i nieożywionych ograniczonych w przestrzeni i połączonych funkcjonalnie |
| ↓ |
| BIOM |
| specyficzny dla danych warunków klimatycznych układ biologiczny o charakterystycznej florze i faunie, skoncentrowany w konkretnym obszarze geograficznym |
| ↓ |
| BIOSFERA |
| zbiór wszystkich ekosystemów kuli ziemskiej |
|
|
| |
|
Wszystkie organizmy pozostają w ścisłej zależności ze środowiskiem, w którym żyją - środowisko oddziałuje na nie, a one oddziałują na środowisko. Aby organizm mógł żyć, rosnąć, rozwijać się i rozmnażać, musi mieć zapewnione odpowiednie warunki. Tworzą one jego niszę ekologiczną, czyli zbiór elementów wymaganych przez organizm (lub dany gatunek) do życia. Na niszę ekologiczną składają się czynniki środowiskowe, zasoby środowiska niezbędne do przeprowadzania funkcji życiowych oraz interakcje z innymi organizmami.
|
| |
|
Siedliskiem nazywamy zaś wyłącznie środowisko nieożywione, które tworzy warunki do życia dla danego organizmu lub grupy organizmów
|
| |
 |
|
| |
| Sama obecność danego czynnika nie jest jednak wystarczająca, aby organizm miał zapewnione właściwe warunki do wzrostu i rozwoju. Względem każdego czynnika organizm ma określony zakres tolerancji ekologicznej, czyli przedział wartości danego czynnika abiotycznego (np. temperatury powietrza, wilgotności, stężenia konkretnego związku chemicznego), który określa granice przeżywalności organizmu. Zakres tolerancji ekologicznej zawsze odnosi się do jednego, konkretnego czynnika abiotycznego. Ponadto różni się on pomiędzy gatunkami. |
| |
|
Zakres tolerancji ekologicznej organizmu (lub gatunku) na dany czynnik abiotyczny przedstawia się najczęściej przy pomocy wykresu:
|
| |
 |
| |
|
SŁOWNICZEK
ekologia - nauka o zależnościach i interakcjach występujących w przyrodzie
populacja - grupa osobników tego samego gatunku żyjąca w na tym samym terenie i w tym samym czasie
biotop - nieożywiona część ekosystemu
biocenoza - ożywiona część ekosystemu
ekosystem - współistniejące biocenoza i biotop
biom - układ biologiczny charakterystyczny dla danego obszaru geograficznego
biosfera - wszystkie ekosystemy Ziemi
nisza ekologiczna - zbiór elementów wymaganych przez organizm lub gatunek do życia
siedlisko - środowisko nieożywione, które tworzy warunki do życia dla organizmu lub gatunku
zakres tolerancji ekologicznej - granice przeżywalności organizmu względem danego czynnika abiotycznego
|
|
