|
Pierścienice to zwierzęta bezkręgowe, których cechą charakterystyczną jest wydłużone ciało podzielone na segmenty lub tzw. pierścienie od których wzięła się nazwa tej grupy. Najbardziej znaną pierścienicą jest żyjąca w glebie dżdżownica.
BUDOWA
- ciało pierścienic jest dwubocznie symetryczne, wydłużone, walcowate bądź lekko spłaszczone;
- ciało podzielone jest na wiele podobnych do siebie części, które określa się mianem segmentów lub pierścieni;
- segmenty tworzą u pierścienic odcinki: głowowy, tułowiowy i odbytowy (z wyjątkiem pijawek);
- ciało pokryte jest worem powłokowo-mięśniowym, a dodatkowo oskórkiem oraz śluzem;
- niektóre gatunki pierścienic po bokach ciała posiadają tzw. szczecinki, które ułatwiają poruszanie się;
- u pierścienic występuje drożny układ pokarmowy;
- pierścienice posiadają układ krwionośny (który po raz pierwszy występuje w królestwie zwierząt!), ale nie posiadają serca; układ krwionośny pierścienic jest zamknięty - krew krąży wewnątrz naczyń krwionośnych i nie wylewa się do jam ciała;
- brak układu oddechowego - wymiana gazowa zachodzi całą powierzchnią ciała,
- budowa pierścienic różni się w zależności od środowiska i trybu życia.
ŚRODOWISKO I TRYB ŻYCIA
- pierścienice zamieszkują głównie morza i oceany, ale można je także spotkać w wodach słodkich oraz na lądzie - głównie w wilgotnych miejscach tj. w glebie czy ściółka leśnej;
- do pierścienic należą destruenci (dżdżownica), drapieżniki (nereida) oraz pasożyty (pijawka).
RÓŻNORODNOŚĆ PIERŚCIENIC
PRZEDSTAWICIELE PIERŚCIENIC
|
DŻDŻOWNICA ZIEMNA należąca do skąposzczetów
- żyje w glebie, gdzie drąży podziemne korytarze;
- osiąga około 35 cm długości;
- jej ciało jest wydłużone i walcowate, składa się z około 100 segmentów;
- przedni koniec ciała jest zaostrzony i pozbawiony szczecinek, co ułatwia drążenie korytarzy;
- okrywający ciało oskórek chroni przed uszkodzeniami, a śluz zmniejsza tarcie podczas poruszania się w glebie;
- śluz wspomaga także wymianę gazową, która zachodzi u dżdżownicy całą powierzchnią ciała;
- dżdżownica porusza się skracając i wydłużając poszczególne segmenty ciała;
- szczecinki znajdujące się po bokach ciała ułatwiają dżdżownicy poruszanie się, a tym samym utrudniają drapieżnikom wy dostanie zwierzęcia z ziemi;
- brak oczu jest przystosowaniem do życia w glebie;
- w przedniej części ciała znajduje się siodełko, które ma postać obrączki złożonej z kilku zgrubiałych pierścieni.
|
|
NEREIDA RÓŻNOKOLOROWA należąca do wieloszczetów
- żyje na dnie mórz (w tym Morza Bałtyckiego), gdzie prowadzi osiadły tryb życia;
- osiąga około 20 cm długości;
- jej ciało jest grzbietobrzusznie spłaszczone i zwęża się ku tyłowi;
- po bokach ciała znajdują się tzw. parapodia oraz długie szczecinki służące do poruszania się;
- parapodia oprócz funkcji lokomocyjnej pełnią także funkcję oddechową - zwiększają powierzchnię wymiany gazowej;
- nereida ma wyodrębnioną głowę, na której znajduję się dwoje oczu oraz czułki i wąsy będące narządami zmysłów.
|
|
PIJAWKA LEKARSKA należąca do pijawek
- żyje w wodach słodkich;
- osiąga około 10-15 cm długości, jednak jej masa i wielkość wzrasta aż 5-krotnie po najedzeniu;
- jej ciało jest grzebietobrzusznie spłaszczone;
- nie posiada szczecinek ani wyrostków po bokach ciała;
- w przedniej i w tylnej części ciała pijawka posiada przyssawki;
- pośrodku przedniej przyssawki zlokalizowany jest otwór gębowy, który posiada szczęki służące do przecinania skóry żywiciela;
- przyssawki służą do przytrzymywania się na ciele żywiciela, ale umożliwiają także poruszanie się;
- pijawka wpuszcza do ciała żywiciela substancje znieczulającą, a następnie tzw. hirudynę, która zapobiega krzepnięciu krwi;
- wole będące rozbudowanym przednim odcinkiem układu pokarmowego służy pijawce jako magazyn krwi.
|
ROZMNAŻANIE
- niektóre pierścienice są rozdzielnopłciowe (np. nereida), inne są obojnakami (np. dżdżownica, pijawka);
- w przeciwieństwie do omawianych wcześniej płazińców i nicieni, większość pierścienic przechodzi rozwój prosty, co oznacza, że w rozwoju nie występują postaci larwalne, a młodociany osobnik podobny jest do osobnika dorosłego;
|
Rozmnażanie dżdżownicy
- dżdżownica jest obojnakiem, co oznacza, że jeden osobnik produkuje zarówno męskie, jak i żeńskie komórki płciowe;
- u dżdżownicy w rozmnażaniu płciowym bierze udział siodełko, które powstaje z kilku do kilkudziesięciu pierścieni w przedniej części ciała zwierzęcia;
- komórki zlokalizowane w okolicy siodełka produkują śluz, który umożliwia połączenie się dwóch dżdżownic i wytwarza tzw. obrączkę z komórkami rozrodczymi przesuwającą się wzdłuż ciała dżdżownicy;
- wewnątrz obrączki dochodzi do zapłodnienia krzyżowego, które polega na wymianie plemników między dwoma osobnikami z pary;
- po zrzuceniu obrączki powstaje kokon wewnątrz którego rozwijają się zapłodnione jaja.
|
PORÓWNANIE SKĄPOSZCZETÓW, WIELOSZCZETÓW I PIJAWEK
| Cechy |
Skąposzczety |
Wieloszczety |
Pijawki |
| Środowisko życia |
żyją głównie na lądzie w wilgotnych miejscach oraz w wodach słodkich, ale można je także spotkać na dnie zbiorników wodnych |
żyją głównie w wodach słonych |
żyją głównie w wodach słodkich |
| Sposób odżywiania |
odżywiają się obumarłymi szczątkami organizmów |
są drapieżnikami |
są drapieżnikami lub pasożytami żywiącymi się krwią kręgowców |
| Elementy służące do poruszania się |
szczecinki, warstwa śluzu pokrywająca ciało |
parapodia, długie szczecinki |
|
| Narządy zmysłów |
obecność komórek światłoczułych |
czułki i wąsy pełnią rolę narządu dotyku, a także umożliwiają rozpoznawanie substancji chemicznych; obecność oczu w postaci zgrupowania komórek światłoczułych |
obecność komórek światłoczułych oraz receptorów znajdujących się w okolicy górnej wargi, które pomagają w zlokalizowaniu żywiciela i miejsca nacięcia |
| Rozmnażanie |
obojnactwo, zapłodnienie krzyżowe; rozwój prosty |
niektóre są obupłciowe, inne rozdzielnopłciowe; rozwój złożony z larwą |
obojnactwo, zapłodnienie krzyżowe; rozwój prosty |
| Cechy charakterystyczne |
krótkie szczecinki |
wyodrębniona głowa, długie szczecinki, parapodia |
brak szczecinek i parapodiów; obecność dwóch przyssawek; szczęki po środku przedniej przyssawki; wole magazynujące krew |
| Przykłady |
dżdżownica ziemna, rurecznik mułowy |
nereida różnokolorowa |
pijawka lekarska, pijawka końska |
|
Ciekawostka! ☘️
Uchyłki w przewodzie pokarmowym pijawki lekarskiej umożliwiają magazynowanie krwi żywiciela. Dzięki zapasowi krwi pijawka może przeżyć nawet dwa lata nie pobierając pokarmu!
|
ZNACZENIE PIERŚCIENIC:
1. w przyrodzie: 
- pierścienice żyjące w glebie przyczyniają się do tworzenia próchnicy poprzez rozkładanie martwych szczątków organizmów - są saprobiontami; drążąc korytarze spulchniają i napowietrzają glebę oraz zatrzymują w niej wodę - jest to korzystne dla innych zwierząt zamieszkujących glebę oraz dla wzrostu i rozwoju roślin;
- niektóre pierścienice wodne uczestniczą w oczyszczaniu wód;
- mogą stanowić pokarm dla innych zwierząt: pierścienice lądowe stanowią pokarm m.in. dla kretów i szpaków, natomiast pierścienice wodne - dla ryb;
- drapieżne pierścienice żyjące w wodzie regulują liczebność bezkręgowców, którymi się żywią;
- pijawki pasożytujące na rybach osłabiają ich organizmy, a nawet mogą doprowadzić do ich śmierci.
2. dla człowieka: 
- dżdżownice użyźniają i spulchniają glebę, co prowadzi do zwiększenia plonów;
- z pijawek uzyskuje się hirudynę, substancje zapobiegającą krzepnięciu krwi, i wykorzystuje się ją w leczeniu schorzeń układu krwionośnego;
- niektóre pierścienice, np. rureczniki, wykorzystywane są jako pokarm dla ryb akwariowych lub jako przynęta podczas wędkowania;
- pijawki rybie powodują straty w hodowli ryb.
|
Ciekawostka! ☘️
Robaki palolo są przysmakiem dla wielu ludzi zamieszkujących wyspy strefy subtropikalnej. Należą one do pierścienic, a dokładniej do wieloszczetów (np. Allita succinea), które zamieszkują rafy koralowe Oceanu Spokojnego. Robaki palolo są jednym ze stadiów rozwojowych i mogą mieć formę przekształconych całych osobników bądź tylko ich tylnych części zawierających jaja lub plemniki. W czasie rozrodu masowo wypływają na powierzchnię i są poławiane przez tubylców.
Robaki palolo mogą osiągać długość nawet 40 cm!
|
|
SŁOWNICZEK
Hirudyna - substancja produkowana przez pijawki, która zapobiega krzepnięciu krwi żywiciela.
Parapodia - umięśnione, płatowate wyrostki ciała występujące u wieloszczetów; służą do poruszania się oraz biorą udział w wymianie gazowej.
Rozwój prosty - typ rozwoju, w którym nie występuje stadium larwalne. Osobnik młodociany podobny jest do osobnika dorosłego.
Saprobionty - to organizmy cudzożywne, które żyją wśród rozkładających się szczątków organizmów (gleba, muł, ściółka leśna) i nimi się żywią.
Siodełko - narząd występujący u dżdżownic, który bierze udział w rozmnażaniu i wytwarzaniu kokonu; ma postać zgrubiałej obrączki wytwarzającej duże ilości śluzu.
Szczecinki - cienkie i twarde wyrostki, które występują u niektórych gatunków pierścienic. Służą głównie do poruszania się.
Zapłodnienie krzyżowe - polega na wymianie gamet pomiędzy dwoma osobnikami tego samego gatunku, które są obojnakami.
|
|
