|
Płazińce to zwierzęta bezkręgowe, które określa się także jako robaki płaskie, Nazwa wzięła się od silnie spłaszczonego i podłużnego ciała. Wśród płazińców wyróżnia się wirki, przywry oraz tasiemce.
BUDOWA
- ciało długie, grzbieto-brzusznie spłaszczone i dwubocznie symetryczne;
- ciało pokryte worem powłokowo-mięśniowym, który składa się z jednej warstwy nabłonka oraz mięśni, które znajdują się tuż pod nim;
- u wolno żyjących płazińców nabłonek wytwarza rzęski oraz śluz, które ułatwiają poruszanie się; u pasożytów nabłonek nie posiada rzęsek, ale wytwarza tzw. oskórek chroniący przed strawieniem przez żywiciela;
- układ pokarmowy u płazińców wolnożyjących składa się z otworu gębowego, gardzieli oraz rozgałęzionego, ślepo zakończonego jelita - bez otworu odbytowego; u pasożytów brak układu pokarmowego - pokarm wchłaniany jest całą powierzchnią ciała;
- wirki (płazińce wolnożyjące) posiadają oczy, a dokładniej plamki oczne, które umożliwiają im orientację w środowisku; pasożyty nie posiadają żadnych narządów zmysłów.
Porównanie budowy wypławka (po lewej) należącego do wolno żyjących wirków oraz pasożytniczego tasiemca (po prawej).

Powyższa ilustracja mogłaby być interaktywna:
- oko (plamka oczna) - para prostych oczu pozwala odróżnić jasność od ciemności
- otwór gębowy - prowadzi do gardzieli
- wysuwająca się gardziel - jest silnie umięśniona, służy do chwytania ofiar
- rozgałęzione jelito - prowadzi do niego otwór gębowy, przez który usuwane są także resztki pokarmowe
- główka - znajdują się na niej przyssawki oraz haczyki
- szyjka - wytwarza nowe człony, co umożliwia wydłużanie się tasiemca
- człony młodsze, są w trakcie dojrzewania; gdy dojrzeją będą zawierać zarówno męskie, jak i żeńskie narządy rozrodcze
- człon najstarszy - zawiera kilkadziesiąt tysięcy jaj
|
Ciekawostka! ☘️
Rabdity to pałeczki znajdujące się w komórkach nabłonka u wypławka, które zwierzę wykorzystuje do zdobywania pokarmu oraz obrony. Pałeczki mają zdolność pęcznienia i wytwarzania śluzu po kontakcie z wodą, co pozwala unieruchomić ofiarę (bądź napastnika).
Co więcej, jeśli wypławek nie ma dostępu do pokarmu, może przeżyć głodząc się nawet przez rok! Podczas "głodówki" ciało wypławka zmniejsza się, a narządy wewnętrzne zanikają.
|
ŚRODOWISKO I TRYB ŻYCIA
W zależności od trybu życia jaki prowadzą, płazińce można podzielić na dwie grupy: wolno żyjące oraz pasożytnicze.
| Cechy |
PŁAZIŃCE |
|
wolno żyjące
wirki np. wypławek biały
|
pasożytnicze
przywry np. motylica wątrobowa
tasiemce np. tasiemiec uzbrojony
|
| Środowisko życia |
głównie środowisko wodne - wody słodkie, jak i słone; rzadko wilgotna gleba |
narządy wewnętrzne zwierząt kręgowych, w tym człowieka, które są ich żywicielami |
| Sposób odżywiania |
głównie drapieżnictwo |
pasożytnictwo |
ROZMNAŻANIE
Wszystkie płazińce są obojnakami, co oznacza, że jeden osobnik posiada zarówno męskie, jak i żeńskie narządy płciowe, co umożliwia samozapłodnienie. U wirków występuje rozwój prosty, natomiast u przywr i tasiemców - rozwój złożony.
Cykl rozwojowy tasiemca:
- cykl rozwojowy tasiemca jest złożony, co oznacza, że postać dorosła poprzedzona jest stadium larwalnym; u tasiemca występuje larwa o nazwie wągier;
- larwa bytuje wewnątrz organizmu żywiciela pośredniego, natomiast postać dorosła wewnątrz organizmu żywiciela ostatecznego;
- każdy dojrzały człon tasiemca zawiera dobrze rozwinięte narządy rozrodcze (męskie oraz żeńskie), które produkują gamety;
- w najstarszych członach może znajdować się nawet do 100 tysięcy jaj, które powstały z połączenia się komórki jajowej i plemnika.
Schemat mógłby być interaktywny i mógłby wyglądać podobnie do tego który znajduje się poniżej:
- Człowiek zjada zarażone mięso krowy.
- W jelicie cienkim człowieka z larw (wągrów) rozwijają się dorosłe tasiemce - człowiek jest żywicielem ostatecznym.
- Dojrzałe człony, wypełnione jajami, wydostają się wraz z kałem na zewnątrz.
- Krowa zjada człony wraz z jajami, z których w mięśniach zwierzęcia rozwijają się larwy - krowa jest żywicielem pośrednim.

Cykl rozwojowy tasiemca uzbrojonego przebiega podobnie do cyklu rozwojowego tasiemca nieuzbrojonego, z tym, że żywicielem pośrednim jest świnia (a nie krowa).
|
Ciekawostka! ☘️
Człony tasiemca uzbrojonego są nieruchliwe i mniejsze od ruchliwych członów tasiemca nieuzbrojonego.
|
TASIEMCZYCA
Jak można się zarazić?
- jedząc surowe lub niedogotowane mięsa (mięso wieprzowe, wołowe, dziczyzna), które zawiera wągry – larwalne postacie tych tasiemców;
- jedząc surową lub półsurową rybę (bruzdogłowiec szeroki);
- kiedy do układu pokarmowego dostaną się jaja pasożyta zjedzone przez innego człowieka (przy braku odpowiedniej higieny).
Jakie są objawy choroby?
- ogólne osłabienie organizmu;
- bóle głowy i brzucha;
- biegunka;
- nudności i wymioty;
- zaparcia;
- chudnięcie.
Jak uniknąć zakażenia tasiemcem?
- spożywać wyłącznie przebadane mięso;
- unikać spożywania mięsa surowego/niedogotowanego;
- przestrzegać zasad higieny osobistej.
PRZYSTOSOWANIE TASIEMCA DO PASOŻYTNICZEGO TRYBU ŻYCIA
- pochłanianie pokarmu całą powierzchnią ciała;
- uzyskiwanie energii na drodze oddychania beztlenowego, ponieważ zanurzony w treści pokarmowej nie ma dostępu do tlenu;
- pokrycie ciała oskórkiem chroni przed strawieniem enzymami trawiennymi żywiciela;
- narządy czepne (przyssawki, haczyki) znajdujące się na główce umożliwiają przymocowanie się do jelita żywiciela;
- obojnactwo i wytwarzanie ogromnej ilość jaj, pozwala na szybkie rozmnażanie się tasiemca bez konieczności znalezienia partnera i wydanie licznego potomstwa.
Porównanie tasiemca uzbrojonego i nieuzbrojonego
| |
Tasiemiec |
| uzbrojony |
nieuzbrojony |
| Gdzie żyje? |
w jelicie cienkim człowieka, który jest jego żywicielem ostatecznym |
| Kto jest jego żywicielem pośrednim? |
świnia |
krowa |
| Jakie narządy czepne posiada jego główka? |
przyssawki i haczyki |
tylko przyssawki |
| Jaka jest jego długość? |
około 2 m |
około 8 m |
ZNACZENIE PŁAZIŃCÓW:
1. w przyrodzie: 
- drapieżne wirki żywią się drobnymi zwierzętami bezkręgowymi lub ikrą ryb przez co regulują liczebność tych zwierząt;
- płazińce mogą stanowić pokarm dla innych, większych od siebie drapieżników;
- pasożyty wywołują choroby u swoich żywicieli, czasami prowadząc do ich śmierci.
2. dla człowieka: 
- wywołują poważne choroby u człowieka, m.in. tasiemczycę;
- powodują choroby u zwierząt hodowlanych, co prowadzi do strat w hodowli.
|
SŁOWNICZEK
Larwa - niedojrzała, niepodobna do osobnika dorosłego postać organizmu, która nie jest zdolna do rozmnażania płciowego.
Oskórek - zewnętrzna warstwa pokrywająca ciało płazińców, wytwarzana przez komórki nabłonka; chroni przed działaniem enzymów trawiennych żywiciela. Oskórek występuje też u innych bezkręgowców.
Obojnak - organizm, który jednocześnie posiada zarówno męskie, jak i żeńskie narządy rozrodcze.
Plamka oczna - oko proste, które występuje u orzęsków; umożliwia odróżnianie światła od ciemności.
Rozwój prosty - rozwój, w którym z zapłodnionego jaja rozwija się podobny do osobnika dorosłego osobnik młodociany.
Rozwój złożony - rozwój, w którym występuje larwa (lub larwy) niepodobna do osobnika dorosłego.
Samozapłodnienie - zapłodnienie, do którego dochodzi w wyniku połączenia się komórek rozrodczych wytwarzanych przez ten sam organizm.
Tasiemczyca - choroba wywoływana przez pasożytnicze tasiemce.
Wągier - larwa tasiemca, która ma postać pęcherzyka, wewnątrz którego znajduje się płyn i główka tasiemca.
Wór powłokowo-mięśniowy - powłoka ciała płazińców (ale też nicieni i pierścienic), która składa się z jednej warstwy nabłonka oraz znajdujących się pod nią mięśni.
Żywiciel pośredni - organizm, w którym żyje larwa danego pasożyta.
Żywiciel ostateczny - organizm, w którym żyje postać dorosła danego pasożyta.
|
|