Filozofia może być różnie rozumiana, w zależności od ujęcia preferowanego w danym nurcie filozoficznym. Początkowo pojmowano ją jako „umiłowanie mądrości”, które to określenie przypisuje się Pitagorasowi z Samos. Często podkreśla się, że filozofia zrodziła się wskutek zdziwienia człowieka otaczającą go rzeczywistością, ale też za sprawą zwątpienia w pewność dotychczasowej wiedzy czy pod wpływem doniosłych przeżyć natury egzystencjalnej. Filozofia szuka racjonalnego wyjaśnienia rzeczywistości, osiągalnego przyrodzoną mocą rozumu ludzkiego, co odróżnia ją, z jednej strony, od mitu, a z drugiej strony - od religii (odwołującej się do czynników, które nie dają się wyjaśnić przy nawiązaniu do naturalnych zdolności poznawczych człowieka). Poznanie filozoficzne odznacza się między innymi: ogólnością, racjonalnością, krytycznością, analitycznością i aporetycznością (ta ostatnia cecha wiąże się z sytuacją, w której za przeciwstawnymi stanowiskami przemawiają równie przekonujące racje, co z kolei sprawia, że niektóre problemy filozoficzne są szczególnie trudne do rozstrzygnięcia).