|
Warunkiem prawidłowego funkcjonowania organizmu jest stałe zapewnienie mu składników odżywczych, energetycznych i substancji budulcowych niezbędnych do życia, wzrostu i utrzymania homeostazy. Źródłem takich substancji jest pożywienie, jednak aby nasz organizm mógł efektywnie wykorzystać te związki, muszą one zostać rozłożone na mniejsze cząsteczki. Te procesy zachodzą w układzie pokarmowym.
PODZIAŁ SUBTANCJI ZAWARTYCH W POŻYWIENIU

BIAŁKA - GŁÓWNY BUDULEC ORGANIZMU
- Białka to składniki pokarmowe, które pełnią wiele ważnych funkcji w naszym organizmie.
- Są one jak "cegiełki" budujące nasze ciała.
- Jako enzymy pomagają w różnych reakcjach chemicznych, takich jak trawienie jedzenia w żołądku.
- Pomagają w przenoszeniu różnych substancji w naszym ciele. Na przykład, hemoglobina, specjalne białko w czerwonych krwinkach, przewozi tlen od płuc do wszystkich części ciała.
- Pełnią ważną rolę w obronie organizmu - jako przeciwciała pomagają zwalczać bakterie i wirusy, chroniąc nas przed chorobami.
- Umożliwiają wykonywanie ruchów, dzięki ich zdolności do skurczów.
- Pełnią funkcję informacyjną - jako hormony kontrolują różne procesy w organizmach.
- Mogą być używane jako źródło energii, choć są w tym celu wykorzystywane w ostatniej kolejności, gdy inne źródła energii są niewystarczające.
- Wyróżniany też tzw. białka receptorowe, które umożliwiają odbieranie bodźców ze środowiska. Przykładem jest rodopsyna w komórkach oka.
- Białka są zbudowane z połączonych ze sobą aminokwasów. Możemy je podzielić ze względu na to, czy organizm człowieka może je syntetyzować, czy nie.

- Białka możemy podzielić, ze względu na zawartość aminokwasów egzogennych.

TŁUSZCZE - MATERIAŁY ZAPASOWE
- Tłuszcze pełnią kluczową rolę w magazynowaniu energii w organizmach.
- Są one najbardziej skoncentrowanym źródłem energii, dostarczającym dwukrotnie więcej energii niż węglowodany.
- Nadmiar energii z spożywanych pokarmów jest magazynowany w postaci tłuszczu, dlatego stanowi on materiał zapasowy.
- Jest składnikiem budującym błony komórkowe.
- Buduje je związek zaliczany do alkoholi - glicerol oraz kwasy tłuszczowe.
- Znajdziemy go zarówno w pokarmie roślinnym, jak i zwierzęcym.

WĘGLOWODANY - GŁÓWNE ŹRÓDŁO ENERGII
- Są jednym z głównych źródeł energii dla organizmów żywych, w tym dla ludzi - są składnikiem diety dostarczającym łatwo dostępną energię.
- Związkiem najszybciej przetwarzany na energię w naszym organizmie jest glukoza.
- Nadmiar glukozy jest magazynowany u zwierząt pod postacią glikogenu, a u roślin - skrobi.
- Natomiast, gdy magazyny glikogenu w organizmach zwierząt są pełne, nadmiar cukrów magazynowany jest w postaci podskórnej tkanki tłuszczowej, której duża ilość prowadzi do nadwagi i otyłości.
- W naszej diecie szczególne miejsce zajmują węglowodany budujące ściany komórkowe roślin, które stanowią składnik tzw. błonnika pokarmowego.
- Błonnik pokarmowy pełni wiele ważnych funkcji w naszym organizmie np. zwiększa objętość treści pokarmowej, co ułatwia przesuwanie się jej w jelitach, sprzyjają wzrostowi korzystnych bakterii w jelitach, czy zwiększa uczuciu sytości, co pomaga kontrolować i utrzymać prawidłową masę ciała.

WODA
- Stanowi główny składnik ciała człowieka, odpowiadając za około 60-70% masy ciała u dorosłych.
- Pełni kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy cieplnej poprzez regulację temperatury ciała poprzez pocenie się.
- Jest doskonałym rozpuszczalnikiem co umożliwia transport różnych substancji po organizmie, takich jak składniki odżywcze, minerały, hormony oraz produkty uboczne przemiany materii.
- Jest ważnym składnikiem płynów ustrojowych, takich jak krew, limfa, które zapewniają odpowiednie środowisko dla prawidłowego funkcjonowania komórek i tkanek.
|
CIEKAWOSTKA!
Zalecana ilość spożycia wody w ciągu dnia może się różnić w zależności od wielu czynników, takich jak wiek, płeć, poziom aktywności fizycznej, warunki środowiskowe oraz stan zdrowia.
|
SOLE MINERALNE
- W naszym organizmie występuje wiele pierwiastków pełniących ważne funkcje, np. budulcowe, czy regulacyjne.
- Najczęściej maja one powstać soli mineralnych.
- Możemy je podzielić, ze względu na ich ilość w naszym organizmie na makroelementy i mikroelementy.

- Niedobór tych pierwiastków w naszym organizmie powoduje różne skutki, w zależności od tego jaką funkcje pełni dany związek w naszym organizmie.
- Przykładowe skutki niedoboru wymienionych pierwiastków:
| Pierwiastek |
Skutki niedoboru |
| Magnez |
Osłabienie mięśni, skurcze mięśni (drżenia), zmęczenie. Niedobór magnezu może przyczynić się do zaburzeń rytmu serca i problemów z układem nerwowym.
|
| Wapń |
Osłabienie kości i zębów, zwiększone ryzyko osteoporozy i krzywicy. Zaburzenia w przewodzeniu impulsów nerwowych i skurczach mięśniowych.
|
| Fosfor |
Osłabienie kości i zębów, podobnie jak w przypadku niedoboru wapnia. Fosfor jest również istotny dla prawidłowego funkcjonowania komórek, w tym dla produkcji energii.
|
| Jod |
Problemy z funkcjonowaniem tarczycy. Niedobór jodu może prowadzić do zaburzeń rozwojowych u dzieci i problemów z funkcjonowaniem układu nerwowego.
|
| Żelazo |
Anemia prowadząca do niedotlenienia tkanek. Osłabienie, zmęczenie, kołatanie serca.
|
| Fluor |
Większe ryzyko próchnicy zębów. Niedobór fluoru może prowadzić do osłabienia szkliwa zębów i zwiększonej podatności na próchnicę.
|
WITAMINY
- Są niezbędne dla zdrowia organizmu i są dostarczane do naszego organizmu przede wszystkim wraz z dietą.
- Część witamin jest produkowana w naszym organizmie przez bakterie zasiedlające nasze jelito grube (np. witaminy z grupy B i witaminę K).
- Dodatkowo, witamina D jest syntetyzowana w naszej skórze pod wpływem promieniowania słonecznego.
- Witaminy dzielimy na te rozpuszczalne w wodzie oraz te rozpuszczalne w tłuszczach.

| Witamina |
Skutki niedoboru |
Występowanie |
| A |
Zaburzenia wzroku, pogorszenie zdolności widzenia w nocy, problemy ze skórą, osłabienie odporności. |
Żółtka jaj, wątroba, mleko, masło, marchew, szpinak, dynia. |
| D |
Osłabienie kości, ryzyko wystąpienia krzywicy u dzieci i osteoporozy u dorosłych. |
Tłuste ryby, wątroba, jaja, produkty mleczne; synteza w skórze pod wpływem promieniowania UV. |
| E |
Osłabienie mięśni, niedokrwistość, zmniejszona odporność. |
Nasiona słonecznika, migdały, oleje roślinne, zielone warzywa liściaste. |
| K |
Zaburzenia krzepnięcia krwi, ryzyko krwawień. |
Zielone warzywa liściaste, wątroba, jaja, fermentowane produkty. |
| C |
Osłabienie odporności, spowolnienie gojenia się ran, szkorbut. |
Cytrusy, papryka, brokuły, ziemniaki, truskawki, kiwi. |
| B6 |
Nadpobudliwość, anemia, osłabienie odporności. |
Mięso, ryby, jaja, ziemniaki, banany, orzechy. |
| B9 |
Ryzyko wad wrodzonych u płodu, niedokrwistość. |
Zielone warzywa liściaste, owoce cytrusowe, wątroba, orzechy. |
| B12 |
Zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego, anemia, zaburzenia wzrostu. |
Produkty pochodzenia zwierzęcego (np. mięso, ryby, jaja, produkty mleczne). |
|
SŁOWNICZEK
Szkorbut - to choroba wywołana niedoborem witaminy C w diecie. Objawy mogą obejmować osłabienie układu odpornościowego, krwawienia dziąseł, osłabienie mięśni, problemy ze skórą oraz trudności w gojeniu się ran.
Sucha masa ciała - odnosi się do masy ciała organizmu pozbawionej wody.
Błonnik pokarmowy - to części roślin, które nie ulegają strawieniu w przewodzie pokarmowym człowieka. Błonnik pokarmowy wpływa korzystnie na trawienie, poprawiając perystaltykę jelit, regulując poziom cukru we krwi i obniżając poziom cholesterolu.
Aminokwasy egzogenne - to aminokwasy, które organizm nie jest w stanie samodzielnie syntetyzować, dlatego muszą być dostarczane w diecie.
Aminokwasy endogenne - to aminokwasy, które organizm jest w stanie samodzielnie syntetyzować.
Rodopsyna - to białko występujące w siatkówce oka, które jest kluczowe dla procesu widzenia w warunkach słabego oświetlenia.
|
|