Ustrój XVI - wiecznej Rzeczypospolitej nazwano demokracją szlachecką, ponieważ decydującą rolę w sprawach państwa odgrywała wówczas szlachta. Do ukształtowania się demokracji szlacheckiej doszło w związku z uzyskaniem przez tą grupę społeczną przywilejów, które zapewniły jej uprzywilejowaną pozycję polityczną, wyłączność piastowania urzędów i godności w państwie, nietykalność osobistą i majątkową, monopol na posiadanie ziemi, uprawnienia podatkowe i celne.