Przebieg wolnej elekcji:

- W ciągu kolejnych elekcji wykształciła się pewna niepisana procedura obioru króla. 

- W dniu otwarcia sejmu w kolegiacie św. Jana w Warszawie odbywało się nabożeństwo. 

- Następnie udawano się na pole elekcyjne. Tam, po ustawieniu tzw. szopy (czyli wielkiego namiotu, w którym gromadzili się senatorowie podczas elekcji) debatowano nad kandydatami do tronu. Wokół stawiano namioty dla przybyłej szlachty. 

- Przedstawiciele szlachty wybierali własnego marszałka. 

- Deputaci województw wysłuchiwali obcych poselstw i petraktowali z senatem. 

- Przystępowano do obioru króla. Posłowie pretendentów do tronu przedstawiali zalety własnych kandydatów i wyliczali wady rywali. 

- W dniu elekcji obie izby - senat i izba poselska gromadziły się wspólnie. 

- Prymas wymieniał kandydatów do tronu, po czym następowało głosowanie. 

- Na koniec liczono głosy pod kontrolą prymasa, który ogłaszał nazwisko nowego władcy Rzeczpospolitej. 

- Elekcję kończyło wyznaczenie daty sejmu koronacyjnego. 

Wolna elekcja miała zarówno wady jaki i zalety. 

Zalety wolnej elekcji:

• Prawo wyboru króla mieli wszyscy przedstawiciele stanu szlacheckiego, czyli aż 10% społeczeństwa Rzeczypospolitej.
• Kampanie wyborcze pogłębiały wiedzę szlachty nt. sytuacji politycznej i gospodarczej krajów, z których wywodzili się pretendenci do tronu.