Sejm walny składał się z trzech stanów sejmujących, były to: król, senat, izba poselska. Izby obradowały osobno i łączyły się przed zakończeniem sejmu w celu głosowania konstytucji sejmowych (ustaw). Formalnie obowiązywała zasada jednomyślności, w praktyce w XVI wieku decydowano większością głosów. Senat obradował pod przewodnictwem króla. Zasiadali w nim biskupi, wojewodowie, kasztelanowie, kanclerze, marszałkowie oraz podskarbiowie Korony. W izbie poselskiej zasiadali posłowie wybierani spośród szlachty na sejmikach ziemskich, często wyposażeni w ustne, a potem pisemne instrukcje. Po unii lubelskiej (1569 rok) izba poselska liczyła ok. 170 posłów. Sejm miał władzę ustawodawczą oraz władzę podatkową. Kontrolował króla, skarb oraz urzędników. Zwoływał pospolite ruszenie, powoływał wojska zaciężne, miał także wpływ na politykę zagraniczną - wypowiadał wojnę i zawierał pokoje, przyjmował posłów. Ponadto, nadawał szlachectwo, miał także prawo łaski i amnestii. 

• Sejmy walne zwoływał władca, który wyznaczał miejsce i czas obrad. Od 1573 roku sejmy walne odbywały się regularnie co dwa lata.