| ZALEŻNOŚCI NIEANTAGONISTYCZNE |
| |
| Organizmy, które wspólnie zamieszkują dane środowisko, połączone są siecią wzajemnych oddziaływań. Mają one jednak różny charakter, który rozpatrywany jest na podstawie szkodliwości lub nieszkodliwości oddziaływania dla stron relacji. Można wyróżnić dwa podstawowe typy oddziaływań ekologicznych, |
| |
 |
| |
|
 Ciekawostka!
Istnieje również trzeci typ oddziaływania - neutralizm, który, jak wskazuje jego nazwa, pozostaje neutralny dla obu stron relacji, czyli nie przynosi ani strat, ani korzyści. Można go definiować również jako brak oddziaływań pomiędzy danymi organizmami (gatunkami). O neutralizmie możemy mówić jednak tylko wtedy, jeśli organizmy nim połączone zamieszkują to samo środowisko. Przykładem są bocian i sikora.
|
|
|
| |
| MUTUALIZM |
| → oddziaływanie nieantagonistyczne, w którym obie strony czerpią korzyści |
|
W zależności od tego, jak relacja mutualistyczna warunkuje zdolność przetrwania danych organizmów, można wyróżnić dwa rodzaje mutualizmu:
- fakultatywny (protokooperacja), w którym organizmy pozostające w relacji są zdolne żyć bez siebie;
- obligatoryjny (symbioza), w którym organizmy pozostające w relacji nie są zdolne do przetrwania bez siebie w danych warunkach ekosystemowych.
|
| |
|
Przykłady mutualizmu fakultatywnego
| ORGANIZMY |
KORZYŚCI WYNIKAJĄCE Z ODDZIAŁYWANIA |
|
mrówki i mszyce
|
✓mrówki: zyskują w pożywienie w postaci wysokocukrowej wydzieliny produkowanej przez mszyce
✓ mszyce: zyskują od mrówek ochronę przed drapieżnikami (przede wszystkim przed biedronkami)
|
|
rośliny okrytonasienne
i owady zapylające
|
✓ roślina okrytonasienna: dzięki temu, że pyłek jest przenoszony przez owady pomiędzy różnymi osobnikami danego gatunku rośliny, możliwe jest zapylenie, które prowadzi do rozmnażania płciowego i utrzymania ciągłości populacji; taki sposób zapylania zapewnia też roślinom utrzymanie zróżnicowania genetycznego
✓ owad zapylający: zyskuje pożywienie w postaci nektaru lub pyłku kwiatowego
|
|
bąkojady i ssaki roślinożerne
|
✓bąkojad: zyskują pożywienie w postaci bezkręgowców, które pasożytują na powierzchni ciała ssaka, a także sierść ssaków, która jest jednym z materiałów do budowania gniazd
✓ssak roślinożerny: zyskuje oczyszczanie powierzchni ciała z pasożytniczych i uciążliwych bezkręgowców
|
|
rośliny nasienne i zwierzęta roślinożerne
|
✓ roślina nasienna: zyskuje możliwość rozpowszechniania nasion na znaczne odległości (w szczególności dzięki ptakom), które, spożywając owoce, usuwają je z organizmu wraz z kałem
✓ zwierzęta roślinożerne: zyskują pożywienie
|
|
pustelnik i ukwiał
|
✓ pustelnik: zyskuje od parzydełkowca ochronę oraz kamuflaż
✓ukwiał: zyskuje pożywienie w postaci resztek pokarmu zdobytego przez pustelnika, a także środek transportu
|
|
|
Przykłady mutualizmu obligatoryjnego
| PRZYKŁAD |
CECHY |
|
porosty
|
→ związek symbiotyczny grzybów (workowców lub podstawczaków) i glonów (zielenic lub sinic)
|
|
✓ grzyb: otrzymuje substancje pokarmowe, które wytwarzane są przez komórki glonu w procesie fotosyntezy
✓ glon: otrzymuje wodę i sole mineralne, które są pobierane przez strzępki grzyba
|
|
mikoryza
|
→ związek symbiotyczny pomiędzy roślinami nasiennymi i grzybami (głównie podstawczakami)
Rodzaje mikoryzy:
- endomikoryza - strzępki grzyba wnikają do wnętrza komórek korzeni
- ektomikoryza - strzępki grzyba oplatają komórki korzeni, tworząc opilśń
|
|
✓ grzyb: otrzymuje związki pokarmowe produkowane przez roślinę w procesie fotosyntezy
✓ roślina: strzępki grzyba zwiększają powierzchnię chłonną korzeni, co z kolei zwiększa wydajność pobierania wody i soli mineralnych oraz umożliwia eksplorowanie przestrzeni gleby
|
|
rośliny motylkowe
i bakterie
|
→ związek symbiotyczny pomiędzy roślinami motylkowymi (np. koniczyny, fasoli) i bakteriami z rodzaju Rhizobium |
|
✓ roślina motylkowa: ma dostęp do przyswajalnych form azotu dzięki temu, że bakterie Rhizobium mają zdolność do wiązania azotu atmosferycznego i przekształcania go w jony azotanowe i amonowe
✓ bakterie: otrzymują środowisko życia (w brodawkach korzeniowych wytwarzanych przez roślinę) oraz związki pokarmowe produkowane przez roślinę na drodze fotosyntezy
|
|
|
| |
| KOMENSALIZM (WSPÓŁBIESIADNICTWO) |
| → oddziaływanie nieantagonistyczne, w którym jeden z gatunków odnosi wyraźne korzyści, zaś dla drugiego relacja jest obojętna (związek jednostronnie korzystny) |
| |
|
Przykłady komensalizmu
| ORGANIZMY |
CECHY |
|
bezkręgowce i ptaki
|
niektóre owady i pajęczaki zjadają resztki pokarmowe pozostawione w ptasich gniazdach |
|
lew i hiena
|
lwy polują aktywnie na swoje ofiary, a po spożyciu zdobyczy pozostawiają jej resztki i oddalają się; wykorzystują to hieny i inne padlinożerne zwierzęta, które dojadają pozostawione przez drapieżnika resztki |
|
ssaki kopytne
i żuk gnojowy
|
żuk odżywia się odchodami ssaków kopytnych (jest koprofagiem) |
|
rekin i podnawka
|
rekin stanowi dla podnawki środek transportu - ryba przyczepia się do jego ciała za pomocą przyssawki |
|
| |
|
SŁOWNICZEK
mutualizm obligatoryjny - symbioza, czyli relacja, która przynosi korzyści obu organizmom i jest niezbędna do ich przetrwania
mutualizm fakultatywny - protokooperacja, czyli relacja, która przynosi korzyści obu organizmom, ale nie jest konieczna do ich przetrwania
komensalizm - współbiesiadnictwo, czyli zależność, która dla jednej ze stron jest korzystna, a dla drugiej - obojętna
|
|
