Ciekawostka!

Obszar występowania niektórych populacji jest na tyle duży, że można w jej obrębie wyróżnić mniejsze grupy - populacje lokalne (subpopulacje). Mogą one wzajemnie na siebie wpływać, a także krzyżować się ze sobą. Subpopulacje są izolowane przestrzennie. Obszar życia konkretnej subpopulacji nazywamy płatem środowiska.
Z pojęciem subpopulacji wiąże się teoria metapopulacji. Mówi ona, że populacje lokalne danego gatunku są ze sobą powiązane szeregiem zależności (np. migracjami), które przekładają się na dynamikę poszczególnych z nich. Powiązane ze sobą subpopulacje tworzą zatem jedną - metapopulację.

model logistyczny

• liczebność populacji wzrasta intensywnie do momentu osiągnięcia punktu pojemności środowiskowej

• po fazie intensywnego wzrostu liczebność populacji ulega ustabilizowaniu

• charakterystyczny dla populacji żyjących w środowiskach naturalnych, których zasoby są ograniczone

• zobrazowany przy pomocy krzywej S-kształtnej

model wykładniczy

• liczebność populacji wzrasta geometrycznie (każde kolejne pokolenie jest kilka razy bardziej liczne od poprzedniego)

• wzrost następuje do momentu osięgnięcia punktu szczytowego, czyli szczytowej liczebności

• charakterystyczny dla populacji żyjących w środowiskach sztucznych ze względu na minimalną presję czynników ograniczającą liczebność

• zobrazowany przy pomocy krzywej J-kształtnej

• trudność w znalezieniu partnera do rozrodu

• utrudnione funkcjonowanie społecznych grup ekologicznych (np. stad)

• zaburzenia struktury wiekowej i płciowej populacji

• wysoka konkurencja wewnątrzpopulacyjna

• ryzyko inwazji pasożytów i drobnoustrojów chorobotwórczych

• zjawisko stresu przegęszczenia (zmniejszenie tempa wzrostu, płodności i odporności osobników w populacji)

• osobniki rozmieszczone są w regularnych odległościach

• charakterystyczny jest dla populacji stworzonych i kontrolowanych przez człowieka (sztucznych)

• w warunkach naturalnych występuje w przypadku populacji wykazujących terytorializm lub oddziaływania allelopatyczne

Przykłady: rośliny uprawne, drzewa owocowe w sadach, rośliny w szkółkach i uprawach leśnych, gniazdujące pingwiny, rysie

• osobniki rozmieszczone są w sposób przypadkowy

• odległości między osobnikami są nieregularne

• charakterystyczny m. in. dla gatunków roślin, których nasiona rozprzestrzeniane są przez wiatr, a także dla pasożytów

Przykłady: klon zwyczajny, mniszek lekarski

• osobniki żyją w grupach, czyli skupieniach

• jest to najczęściej spotykany typ rozmieszczenia w warunkach naturalnych

• osobniki mogą tworzyć różnorodne formacje w zależności od stylu życia danego gatunku: stada, watahy, ławice, kolonie itp.

• charakterystyczny dla roślin, które rozmnażają się wegetatywnie

Przykłady: mrówki, jelenie, śledzie, truskawki

• skuteczniejsza ochrona przed atakiem drapieżnika

• ułatwienie zdobywania pożywienia

• podział ról w porządku stadnym

• zwiększenie szansy na znalezienia partnera do rozrodu

• wzajemna ochorna członków grupy

• duża konkurencja między osobnikami o zasoby środowiska

• konkurencja o partnera do rozrodu

• zwiększenie widoczności dla drapieżnika

• konieczność pozyskiwania większych ilości pokarmu

• ryzyko rozprzestrzeniania się chorób

• duża liczebność potomstwa

• opieka nad potomstwem nie występuje

• stosunkowo duża śmiertelność wśród najmłodszych osobników

• szybkie tempo wzrostu i rozwoju osobników

• stosunkowo niewielka długość życia osobników

• mała liczebność potomstwa

• osobniki dorosłe opiekują się potomstwem do momentu osiągnięcia przez nie dojrzałości i samodzielności

• stosunkowo niska śmiertelność wśród najmłodszych osobników

• wolne tempo wzrostu i rozwoju osobników

• osobniki stosunkowo długowieczne

TYP I - WYPUKŁA

• duża przeżywalność osobników młodych

• spadek przeżywalności dopiero w starszym wieku

• charakterystyczna dla populacji, w których dorosłe osobniki wydają na świat stosunkowo mało liczne potomstwo, którym opiekują się do momentu uzyskania przez nie dojrzałości i samodzielności

Przykład: wilk, niedźwiedź, człowiek

TYP II - JEDNOSTAJNIE NACHYLONA

• zbliżona przeżywalność we wszystkich grupach wiekowych

• najczęściej spotykany w warunkach środowisk sztucznych (np. hodowlach)

• w warunkach naturalnych występuje stosunkowo rzadko

Przykład: stułbia, rośliny jednoroczne

TYP III - WKLĘSŁA

• duża śmiertelność wśród osobników młodych

• wraz z postępującym wiekiem krzywa stabilizuje się

• występuje najczęściej w populacjach, w których osobniki dorosłe wydają na świat liczne potomstwo

Przykład: ryby, płazy niektóre bezkręgowce

POPULACJA ROZWIJAJĄCA SIĘ

• duża liczebność osobników młodych

• liczebność całej populacji będzie miała tendencję wzrostową - osobniki młodociane będą przechodzić do klasy wieku rozrodczego i dawać początek nowym pokoleniom

POPULACJA USTABILIZOWANA

• udział osobników w poszczególnych klasach wieku jest zbliżony

• liczebność całej populacji będzie utrzymywała się na względnie stałym poziomie

POPULACJA WYMIERAJĄCA 

 • duża liczebność osobników w wieku rozrodczym i porozrodczym przy jednocześnie małej liczebności osobników młodych

• liczebność całej populacji będzie miała tendencję spadkową - w skrajnej sytuacji populacja może wyginąć

• ograniczenie zasobów pokarmowych

• trudność w znalezieniu partnera do rozrodu

• zbyt duża konkurencja wewnątrzpopulacyjna

• gwałtowne zmiany w obrębie czynników środowiskowych

• przegęszczenie populacji

• opór środowiska

• obecność dużych zasobów środowiskowych na obszarze życia populacji docelowej

• obecność w populacji docelowej partnerów do rozrodu

• poszukiwanie schronienia

• małe zagęszczenie populacji docelowej

• zmniejszenie liczebności populacji

• przepływ genów w obrębie gatunku 

• zwiększenie liczebności populacji

• przepływ genów w obrębie gatunku

Ciekawostka!

Wśród zwierząt najbardziej rozpowszechnione są migracje sezonowe, będące częścią trybu życia poszczególnych gatunków. Takie migracje mogą mieć np. cele rozrodcze (tarło u ryb) lub są związane z porą roku i zmieniającymi się wówczas warunkami pogodowymi (jak np. w przypadku wędrówek ptaków). Wśród roślin migracje można rozpatrywać np. w kontekście strategii rozprzestrzeniania nasion. 

Struktura płciowa może być przedstawiana graficznie, najczęściej wspólnie ze strukturą wiekową - w postaci piramidy płci i wieku. Na jej podstawie można jeszcze dokładniej prognozować dalsze losy populacji, biorąc pod uwagę nie tylko liczebność poszczególnych klas wieku, ale także rozkład płci w ich obrębie. 

Nierównomierna struktura płciowa może stanowić zagrożenie dla populacji. Często zdarza się jednak, że dominacja liczebności jednej płci nad drugą w populacji wpisuje się w tryb życia danego gatunku (np. u jeleniowatych, gdzie proporcja płci w chmarze układa się na korzyść samic).

SŁOWNICZEK

populacja - zbiór osobników tego samego gatunku żyjących na tym samym terenie w tym samym czasie

subpopulacja - populacja lokalna 

płat środowiska - obszar życia populacji lokalnej

metapopulacja - zbiór populacji lokalnych powiązanych wzajemnymi zależnościami

pojemność środowiskowa - maksymalna liczba osobników populacji, która może żyć w danym środowisku 

opór środowiska - działanie czynników środowiskowych ograniczające liczebność populacji, wpływające na jej rozrodczość i śmiertelność oraz na występowanie migracji

efekt Alleego - zjawisko ograniczania liczebności populacji zarówno przez zbyt duże, jak i zbyt małe zagęszczenie

rozrodczość fizjologiczna - potencjalna rozrodczość populacji

rozrodczość ekologiczna - rzeczywista rozrodczość populacji

śmiertelność fizjologiczna - potencjalna śmiertelność populacji

śmiertelność ekologiczna - rzeczywista śmiertelność populacji

wiek przedrozrodczy - klasa wieku osobników młodocianych i niedojrzałych, które nie mogą jeszcze się rozmnażać

wiek rozrodczy - klasa wieku osobników, które mogą się rozmnażać

wiek porozrodczy - klasa wieku osobników starzejących się i starych, które nie mogą się już rozmnażać