Najwyższa Izba Kontroli posiada kompetencje do kontrolowania działalności organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych oraz innych państwowych jednostek organizacyjnych. Kontrola ze strony NIKu może również dotyczyć działalności innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych, przy czym zakres tego rodzaju kontroli musi dotyczyć wyłącznie wykorzystywania majątku lub środków państwowych albo komunalnych i realizacji zobowiązań finansowych na rzecz państwa. Kontrola przeprowadzana przez Najwyższą Izbę Kontroli może być (w zależności od charakteru podmiotu podlegającego kontroli) rozpatrywana pod względem kryteriów: legalności, gospodarności, celowości i rzetelności. 

Działalność Najwyższej Izby Kontroli skupia się na przedstawieniu wyników przeprowadzonej kontroli w postaci końcowego dokumentu (sprawozdania). Ponadto prezes NIK przesyła informacje o wynikach kontroli właściwym naczelnym lub centralnym organom państwowym. w tym Sejmowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Prezesowi Rady Ministrów. Zatem raport końcowy z oceną działalności danej instytucji państwowej, dociera do najważniejszych osób w Polsce. Na podstawie tego dokumentu organy naczelne i centralne mogą podjąć szereg działań zmierzających do poprawy funkcjonowania instytucji publicznych w Polsce. Z tego względu znaczenie Najwyższej Izby Kontroli należy ocenić na wysokim poziomie. 

Najwyższa Izba Kontroli (NIK) jest państwową instytucją kontroli, która ma na celu zapewnienie wykonania obowiązków ustawowych i sprawozdawczych w celu zapewnienia skutecznego i efektywnego wykorzystania środków publicznych oraz promowania zasad przejrzystości i odpowiedzialności publicznej. W szczególności NIK ma następujące kompetencje:

• Kontrolowanie wykonania ustaw i rozporządzeń oraz innych aktów prawnych dotyczących gospodarki finansowej i zarządzania mieniem publicznym;
• Kontrolowanie wykorzystania środków publicznych na cele określone w ustawach, rozporządzeniach i innych aktach prawnych;
• Ocena skuteczności i efektywności działań publicznych;
• Ocena wpływu działań publicznych na wzrost gospodarczy i jakość życia obywateli;
• Kontrolowanie zgodności z zasadami ekonomicznymi i zasadami finansowymi w zakresie wykorzystania środków publicznych;
• Ocena zgodności z zasadami przejrzystości i odpowiedzialności publicznej.

Kompetencje NIK są niezwykle istotne w kontekście zapewniania skutecznego i efektywnego wykorzystania środków publicznych oraz promowania zasad przejrzystości i odpowiedzialności publicznej. Pozwalają one na ocenę skuteczności i efektywności działań publicznych oraz minimalizowanie ryzyka nadużyć finansowych.