Przykładowo (na podstawie wybranych tekstów z podręcznika):

Elementy filozofii Bergsona ukazane w tekście Borzyma można z całą pewnością odnaleźć w utworach lirycznych Leśmiana. Badacz akcentuje bowiem znaczenie wysiłku odbiorcy, który musi wyzbyć się pewnych przyzwyczajeń, by w ten sposób dopasować się do obiektu badań. Za sprawą takiej postawy może on poszerzyć wiedzę o świecie, dokonać „twórczych odkryć”. Kwestie te szczególnie są obecne w Topielcu. W wierszu tym bowiem poeta niejako rezygnuje z rozsądku i logiki, natomiast wskazuje na znaczenie intuicji w procesie poznania. Umysłowy trud, o którym wspomina także Agnieszka Kluba („[...] cechą charakterystyczną jest rzadko spotykane połączenie przenikliwych zamyśleń nad kwestiami ważnymi dla każdego człowieka z fascynującymi poetyckimi światami”), pozwala na przekroczenie pewnych ograniczeń, co pozwala na zetknięcie się z inną sferą. Bohater Topielca w swej żądzy poznania dąży do całkowitego zjednoczenia się z tajemniczą zielenią. Proces ten pozwala więc na dopasowanie się do obiektu badań, pozwala na zapoznanie się z jego istotą. Działanie bohatera („Aż nagle w niecierpliwej zapragnął żałobie / Zwiedzić duchem na przełaj zieleń samą w sobie”) prowadzą do poszerzenia wiedzy postaci o rzeczywistości: przestaje być człowiekiem, zaś stapia się w jedno z naturą, odkrywa coś nowego. Podobne elementy filozofii Bergsona można dostrzec w Świdrydze i Midrydze. Szalony taniec bohaterów z Południcą w pewnym momencie zmienia ich sytuację, ponieważ przekraczają granicę między życiem a śmiercią. Dokonują więc pewnego odkrycia, które poszerza refleksję na temat świata, a jednocześnie zaprzecza rozumowi.