Przykładowe środki stylistyczne i ich funkcje:

• metafory - wyrażają treści, których nie da się oddać za pomocą zwyczajnych słów; oddziałują na wyobraźnię odbiorcy; wzbogacają walory estetyczne tekstu („Teraz, mistrzu, sam sie lecz; czas doktór każdemu”, „ludzkie przygody / Ludzkie noś”);
• pytania retoryczne - wyrażają ból i wątpliwości podmiotu lirycznego; świadczą o kryzysie światopoglądu renesansowego i wiary chrześcijańskiej („Czyliś do raju wzięta?”, „Czyliś na szcześliwe / Wyspy zaprowadzona?”, „Owa już oboje / Mam stracić: i pociechę, i baczenie swoje?”);
• kontrasty - podkreślają bezwzględność („Nieznajomy wróg jakiś miesza ludzkie rzeczy, / Nie mając ani dobrych, ani złych na pieczy”) i przewrotność losu („Zyskiem człowiek zwać musi, w czym nie popadł szkody”);
• wykrzyknienia - wyrażają silne emocje poety, demaskują absurdalność ludzkich przekonań o świecie doczesnym („Takieć pospolicie / Przysmaki wasze, czym wy sobie świat słodzicie!”);
• personifikacje - tworzą nowe, ukryte znaczenia, dynamizują wypowiedź, pobudzają wyobraźnię czytelnika („Mądrości [...], / Ty wszytki rzeczy ludzkie masz za fraszkę sobie”, „Nieznajomy wróg jakiś miesza ludzkie rzeczy”);
• aluzje literackie - wskazują na literackie inspiracje poety, wzbogacają klasyczne teksty o nowe znaczenia („Czy, człowieka zrzuciwszy i myśli dziewicze, / Wzięłaś na się postawę i piórka słowicze?”, „ludzkie przygody / Ludzkie noś”).

 

Figura rozmowy była przez poetę często wykorzystywana w trenach. Jej pojawienie się sygnalizują liczne apostrofy i pytania retoryczne. Należy jednak zauważyć, że adresaci tych wypowiedzi nigdy na nie nie odpowiadają. W rzeczywistości poeta nie posłużył się więc dialogiem, lecz partiami monologowymi. Podobnie jest w Trenie XIX, który jedynie udaje rozmowę Kochanowskiego z matką.