Tytuł szkicu sugeruje, iż dla analizy dzieła kluczowy będzie kontekst historyczny. Boy-Żeleński wykazuje nowatorstwo Lalki, omawiając jej problematykę na tle twórczości rodzimych oraz zagranicznych pisarzy romantycznych i pozytywistycznych. Tytuł szkicu ma jeszcze jedno znaczenie - wskazuje na zmieniający się na przestrzeni lat odbiór poszczególnych dzieł literackich. Boy-Żeleński z perspektywy dorosłego czytelnika wspomina czasy swego dzieciństwa, kiedy po raz pierwszy sięgnął po Lalkę, zachęcony nieprzychylną opinią bibliotekarki. Autor szkicu przywołuje tę anegdotę jako punkt wyjścia dla następującego wniosku: „[…] posłannictwo pisarza to rzecz bardziej skomplikowana, niż się ludziom wydaje”. Większość artystów - za życia potępianych i określanych mianem „zbójeckich” - zostaje doceniona dopiero po śmierci.