Porównanie: "Owocem tego powszechnego fermentu było nowe światło, które rzucano na wiele obszarów, ale i nowe, powstałe jednocześnie ciemności. Podobnie jak oddziaływanie przypływu i odpływu polega na nanoszeniu na brzeg nowej materii i odrywaniu odeń starej".

Porównanie oświeceniowego rozwoju w różnych dziedzinach nauki do przypływu ukazuje, że dokładniejsze i pełniejsze poznanie świata z jednej strony daje odpowiedzi na pewne pytania, a z drugiej odsłania kolejne obszary wymagające dalszych badań.