Mowa zależna (reported speech) to przytoczenie czyjejś wypowiedzi bez cytowania jej. Składa się z wprowadzenia, które zawiera informację o tym, kto mówi, oraz z treści relacjonowanej wypowiedzi, która przyjmuje formę zdania podrzędnego. 

Mowa niezależna: ‘I don’t want to be here,’ he said. (Nie chcę tu być – powiedział.)

Mowa zależna: He said that he didn’t want to be there. (Powiedział, że nie chce tam być.)

Jak widać na przykładzie powyżej, w przytoczonym zdaniu zachodzą określone zmiany. Wynika to z tego, że z założenia czyjąś wypowiedź przytaczamy po upływie pewnego czasu, więc określone informacje (dzień i miejsce) mogą być już nieaktualne – wskazuje na to czasownik wprowadzający w formie przeszłej (tu: said). Relacjonowanie czyjejś wypowiedzi zmienia też punkt widzenia. 

W języku polskim zmieniamy między innymi zaimki osobowe lub powiązane z nimi końcówki fleksyjne ((ja) nie chcę → (on/a) nie chce) oraz przysłówki miejsca (tu → tam). W języku angielskim oprócz zaimka (I → he) i przysłówka (here → there) zmienia się także czas gramatyczny (don’t want → didn’t want).

Zastosowanie 

Mowy zależnej używa się w celu przytoczenia czyjejś wypowiedzi. Spotyka się ją między innymi w następujących sytuacjach:

• codzienna rozmowa:
  
  My mum told me that she was having a meeting in the afternoon and that she would be late. (Mama powiedziała mi, że po południu ma spotkanie i że się spóźni.)
  
  X: How was your appointment? What did the doctor say?
  Y: Not great. He said it could be the flu.
  (X: Jak wizyta? Co powiedział lekarz?
  Y: Niezbyt dobrze. Powiedział, że to może być grypa.)

• artykuły prasowe:
  
  The politician told our news reporters that he was positive he’d win. (Polityk powiedział naszym dziennikarzom, że jest przekonany, że wygra.)
  
  The chief of police said that her team was close to finding out the truth. (Komisarz policji powiedziała, że jej zespół jest blisko poznania prawdy.)

Zdania oznajmujące w mowie zależnej – tworzenie

Czasowniki wprowadzające

Aby zrelacjonować zdanie oznajmujące w mowie zależnej, używamy czasowników wyrażających czynność mówienia (reporting verbs). Do najczęściej używanych należą say, tell (powiedzieć), suggest (sugerować) i explain (wyjaśniać). Występują w różnych konstrukcjach:

• say: czasownik (+ that) + zdanie podrzędne, np.:
  
  Betty said (that) she’d help me. (Betty powiedziała, że mi pomoże.)
  
  Robert said (that) the test hadn’t been that difficult. (Robert powiedział, że sprawdzian nie był aż tak trudny.)

• tell: czasownik + dopełnienie (+ that) + zdanie podrzędne, np.:
  
  He told me (that) I had to leave. (Powiedział mi, że muszę wyjść.)
  
  The teacher told us (that) everyone had passed. (Nauczycielka powiedziała nam, że wszyscy zdali.)

• suggest: 

• czasownik + that + zdanie podrzędne z should, np.:
  
  The doctor suggested that I should stop eating fast food. (Lekarz zasugerował, że powinnam przestać jeść fast foody.)
  
  Brian suggested that we should see a film together. (Brain zasugerował, żebyśmy obejrzeli razem jakiś film.)

• • czasownik (suggest) + czasownik z końcówką -ing, np.:
    
    They suggested going to the cinema. (Zasugerowali wyjście do kina.)
    
    Tracy suggested studying in the library. (Tracy zasugerowała, żebyśmy pouczyli się w bibliotece.)

• explain: czasownik + that + zdanie podrzędne, np.:
  
  She explained that she worked in a bank. (Wyjaśniła, że pracuje w banku.)
  
  My friend explained that he wouldn’t be able to come to my party. (Mój przyjaciel wyjaśnił, że nie będzie w stanie przyjść na moją imprezę.)

Następstwo czasów

Jeśli zdanie główne jest w czasie przeszłym (past simple), w przytoczonej wypowiedzi wprowadzamy zmiany w czasie gramatycznym. 

Zaimki osobowe, zwrotne i dzierżawcze oraz przymiotniki dzierżawcze

Mowa zależna często oznacza zmianę osoby mówiącej. Aby zachować pierwotny sens przytaczanej wypowiedzi, należy dokonać odpowiednich zmian w zaimkach i przymiotnikach dzierżawczych, tak aby nadal odnosiły się do tych samych osób mimo zmiany punktu widzenia.

Przykłady:

• ‘I can do it myself,’ Susan told Tom. (Potrafię to sama zrobić. – Susan powiedziała do Toma.)
  
  → Susan told Tom (that) she could do it herself. (Susan powiedziała Tomowi, że potrafi sama to zrobić.)

• ‘I’ll call you later after I’ve finished my homework,’ he told me. (Zadzwonię do ciebie później po tym, jak skończę moje zadanie domowe. – powiedział.)
  
  → He told me (that) he would call me later after he had finished his homework. (Powiedział mi, że zadzwoni do mnie później po tym, jak skończy swoje zadanie domowe.)

• ‘I’m not going to the party,’ Bob said. (Nie idę na tę imprezę – powiedział Bob.)
  
  → Bob said that he wasn’t going to the party. (Bob powiedział, że nie idzie na tę imprezę.)

Określenia miejsca i czasu 

Podobnie jak w przypadku zaimków, sens wielu określeń miejsca i czasu jest ściśle związany z kontekstem (tym, gdzie i kiedy się mówi). Dokonując przekształcenia na mowę zależną, trzeba dokonać następujących zmian:

Pytania w mowie zależnej – tworzenie

Aby zrelacjonować pytanie w mowie zależnej, używamy odpowiedniego czasownika wprowadzającego. Do najczęściej stosowanych należą:

• ask (pytać),

• wonder (zastanawiać się),

• want to know (chcieć wiedzieć).

W przytaczanym pytaniu dokonujemy tych samych zmian, co w przypadku zdań oznajmujących: czas gramatyczny, zaimki, przymiotniki dzierżawcze, okoliczniki. Pytanie w mowie zależnej przyjmuje jednak szyk zdania twierdzącego (podmiot + czasownik główny lub podmiot + czasownik posiłkowy + czasownik główny) i zostaje wprowadzone przy użyciu odpowiedniego spójnika.

→ Pytania ogólne

Pytania ogólne zaczynają się od czasownika posiłkowego i możemy na nie odpowiedzieć zwykłym “tak” lub “nie”. Aby przytoczyć pytanie ogólne, używamy spójnika if lub whether (czy), np:

• ‘Can you help me?’ → He asked me if I could help him.

• ‘Do you know her?’ → They wanted to know whether I knew her.

→ Pytania szczegółowe

Pytania szczegółowe zaczynają się od słowa lub wyrażenia pytającego [odnośnik do zaimków pytających], [odnośnik do przysłówków pytających], które określa rodzaj informacji, który osoba mówiąca chce uzyskać. Aby przytoczyć pytanie szczegółowe, używamy tego samego wyrazu pytającego, którego użyto w zdaniu wyjściowym, np.:

• ‘How long are you planning to stay here?’ → She asked how long I was planning to stay there.

• ‘When will Kai be here?’ → They wondered when Kai would be there.

Uwaga! 

Nie zmieniamy czasu gramatycznego, jeśli:

• przytaczamy prawa natury i prawa ogólne oraz niepodważalne fakty, np.:
  
  Nina said water freezes at 0° Celsius. (Nina powiedziała, że woda zamarza przy 0° Celsjusza.)
  
  Tom told me that Reykjavík is the capital city of Iceland. (Tom powiedział mi, że Reykjavík jest stolicą Islandii.)

• relacjonujemy reguły lub zasady, np.:
  
  The teacher told us that you need ten people to play this game. (Nauczyciel/ka powiedział/a nam, że do tej gry potrzeba dziesięciu osób.)
  
  Tina said that you get 2 points for each correct answer. (Tina powiedziała, że za każdą poprawną odpowiedź dostaje się po 2 punkty.)

• czasownik wprowadzający jest w present simple, np.:
  
  Mum says we must always follow our dreams. (Mama mówi, że trzeba zawsze podążać za marzeniami.)
  
  Tom wants to know if you’re coming with us. (Tom chce wiedzieć, czy idziesz z nami.)