Przyczyny wojen między Polską a Szwecją:

• Próby odzyskania korony szwedzkiej przez Zygmunta III Wazę, utraconej w 1599 r. na rzecz jego stryja - Karola IX Sudermańskiego, który najpierw sprawował rządy w Szwecji w zastępstwie władcy Rzeczypospolitej, a następnie został królem tego państwa w 1600 r. Z tytułu królów Szwecji nie zrezygnowali również synowie Zygmunta III Wazy.
• Dążenie Szwecji do uzyskania hegemonii nad Morzem Bałtyckim.
• Włączenie terytorium Estonii do Rzeczypospolitej.
• Chęć dominacji nad handlem bałtyckim (Dominium Maris Baltici).
• Pogłębiająca się słabość oraz kryzys państwa polsko - litewskiego, jako konsekwencja polityki wewnętrznej Wazów.
• Zmagania o Inflanty.

Wojny Rzeczpospolitej ze Szwecją w latach 1600 - 1660.

1600 r. - Zygmunt III Waza ogłosił włączenie Estonii do Rzeczypospolitej, wywołując w ten sposób wojnę z Karolem IX Sudermańskim. Konflikt zbrojny miał umożliwić Zygmuntowi powrót na tron szwedzki. W odpowiedzi Szwedzi zajęli większość twierdz w Inflantach. 

- Husaria pod dowództwem hetmana Jana Karola Chodkiewicza pokonała szwedzkie oddziały pod Białym Kamieniem w 1604 r. oraz Kircholmem w 1605 r. 

- Brak środków finansowych na dalsze prowadzenie wojny spowodował zawarcie rozejmu. Nie wykorzystano zwycięstwa pod Kircholmem. Rzeczpospolita utrzymała większość Inflant, jednak nie zdobyła Estonii.

1625 r. - Szwedzi na rozkaz Gustawa II Adolfa zajęli całe Inflanty. 

1627 r. - wojska Rzeczypospolitej pokonały Szwedów w kilku bitwach. Bitwa morska pod Oliwą (stoczona 28 XI 1627 na redzie Gdańska) doprowadziła Polaków do ostatecznego zwycięstwa. 

1629 r. - Na mocy pokoju zawartego w Starym Targu (Altmarku) (12 września 1629 r.) - Szwedzi utrzymali Inflanty na północ od Dźwiny i porty w Prusach Królewskich oraz Książęcych (bez Gdańska, Pucka i Królewca). Mogli również pobierać cło (3,5%) od wszystkich towarów wysyłanych z Gdańska. Po kilku latach warunki zmieniono.

1635 r. - zawaro rozejm w Sztumskiej Wsi. Szwedzi zwrócili Rzeczpospolitej miasta pruskie i zrezygnowali z pobierania cła. 

POTOP SZWEDZKI

1655 r. - Karol X Gustaw wykorzystał osłabienie Rzeczpospolitej. W lipcu 1655 r. wojska szwedzkie wkroczyły do Wielkopolski i na Litwę. Pospolite ruszenie pod Ujściem poddało się bez walki. W Kiejdanach Janusz Radziwiłł oddał Litwę pod protektorat Szwecji.

- Pod koniec 1655 r. klasztor paulinów na Jasnej Górze odparł atak Szwedów. Na czele polskich wojsk stanął Stefan Czarniecki (wojna podjazdowa).

- Pod koniec 1656 r. spod panowania szwedzkiego udało się wyzwolić większość kraju. 

- 1657 r. - zaprzysiężono traktaty welawsko - bydgoskie. Elektor Fryderyk Wilhelm zrzucił zależność lenną od Rzeczypospolitej.

- 1660 r. - wojna zakończyła się podpisaniem traktatu pokojowego w Oliwie. Wyparto Szwedów z ziem Rzeczypospolitej. Nie wprowadzono zmian terytorialnych. Szwedzi mieli zwrócić zagrabione dobra kultury. Zapewniono wolność handlu na Bałtyku.