Zmiany polityczne i społeczne, do których doszło w Polsce w okresie stalinowskim

Zmiany polityczne

• W 1948 r. odsunięto Władysława Gomułkę od władzy. Bolesław Bierut oskarżył go o tzw. "odchylenie prawicowo - nacjonalistyczne". Wydarzenie to rozpoczęło proces przyspieszonej sowietyzacji kraju. 
• Nastąpiły procesy sądowe polityków PPS, które osłabiły jej przywództwo oraz struktury wewnętrzne. Było to działanie zamierzone przez komunistów. 15 grudnia 1948 r. doszło do połączenia PPR i PPS i powstania  Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). Na czele PZPR stanął Bolesław Bierut wraz ze swoimi współpracownikami, m.in. Jakubem Bermanem i Hilarym Mincem.
• Przystąpiono do walki z opozycją. Jesienią 1947 r. komuniści rozprawili się z PSL. Stanisław Mikołajczyk został zmuszony do ucieczki z kraju. Pozbawione przywództwa stronnictwo opanowali ludzie oddani władzy. W 1949 r. powstało Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL), będące przybudówką PPR.
• Rozpoczęto proces stalinizacji Polski. Na wzór sowiecki organizowano gospodarkę, naukę, kulturę, wojsko, sądownictwo. Sowietyzacja wojska przebiegła sprawnie, ponieważ większość wyższej kadry dowódczej z marszałkiem Polski - Konstantym Rokossowskim na czele - była obywatelami ZSRS. 

Zmiany społeczne

• Komuniści rozbili podziemie zbrojne, od dłuższego czasu inwigilowane przez aparat bezpieczeństwa. Członkowie AK, WiN oraz NSZ trafiali do więzień, byli torturowani, szykanowani, skazywani na długoletnie kary więzienia i zabijani w katowniach MBP.
• Zwiększono represje wobec społeczeństwa. Ofiarami prześladowań stawali się nie tylko realni, ale również urojeni przeciwnicy komunizmu. Wśród dyskryminowanych przez ustrój komunistyczny znaleźli się m.in. premier, piłsudczyk Kazimierz Świtalski, rotmistrz Witold Pilecki oraz szef Kedywu AK gen. August Emil Fieldorf, pseud. "Nil".
• Represje oraz prześladowania dotknęły również Kościół. We wrześniu 1953 r. internowano prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego.
• Wszechobecna propaganda wpajała społeczeństwu miłość do ZSRS i jego przywódcy - Stalina. Na szeroką skalę rozwinął się kult jednostki. Stalinowi stawiano pomniki, pisano wiersze na jego cześć, śpiewano o nim pieśni, jego imieniem nazywano szkoły i zakłady pracy, portrety dyktatora zdobiły gmachy urzędów oraz fabryki. W podobny sposób traktowano także Bolesława Bieruta. 
• Rozpoczęto ideologiczną indoktrynację młodego pokolenia. Komunistyczne władze wprowadziły wiele reform w szkolnictwie - ułatwiono dostęp do edukacji młodzieży wiejskiej, skrócono drogę kształcenia dla osób chcących zostać nauczycielami. Ograniczono autonomię wyższych uczelni, uniwersytety zostały podporządkowane władzy państwowej. Aby odseparować młodzież od Kościoła i działalności niepodległościowej - powołano Związek Młodzieży Polskiej (ZMP) oraz Służbę Polsce (SP).