Zakon jezuitów, zwany Towarzystwem Jezusowym odegrał szczególną rolę w walce Kościoła katolickiego z postępującą reformacją. Zgromadzenie zostało założone przez Ignacego Loyolę w 1539 roku. Podstawową zasadą jezuitów było bezwzględne posłuszeństwo Kościołowi i papieżowi. Byli nazywani "żołnierzami Boga" i "armią papieża". Starali się postępować według zasady sformułowanej przez ich założyciela: "trzeba być zawsze gotowym wierzyć, że to, co ja widzę jako białe, jest czarne, jeśli tak to określi Kościół". Na terenach zagrożonych wpływami reformacji jezuici zakładali szkoły katolickie i głosili kazania. Zajmowali się także działalnością misyją w krajach, do których nie dotarło wcześniej chrześcijaństwo - w Indiach, Afryce, Japonii oraz nowo odkrytej Ameryce. Jezuici - jako najlepiej wykształceni i najbardziej zdyscyplinowani wśród zakonników pełnili funkcje spowiedników i kaznodziejów królewskich. Ponadto w imieniu papiestwa podejmowali polemiki z duchownymi i uczonymi protestanckimi. Zakładane przez nich katolickie uczelnie wyższe (akademie) oraz szkoły średnie (kolegia) słynęły w XVI wieku z wysokiego poziomu nauczania.