O tym, że romantycy odrzucili oświeceniowy racjonalizm świadczy przede wszystkim nadrzędna kategoria filozoficzna tamtych czasów - idealizm. Zgodnie z nią wszystko przenika duch istniejący niezależnie od świata materialnego. Na tej myśli opiera się historiozoficzna koncepcja Georga Wilhelma Friedricha Hegla. Istnienie ducha dziejów i jego wpływ na uporządkowanie historii nie są możliwe do potwierdzenia empirycznego, wymagają wiary w istnienie siły wyższej. Romantyczny mistycyzm również świadczy o odsunięciu się od oświeceniowego racjonalizmu, gdyż łączy w sobie elementy historiozofii i religii.