Etapy w uświadamianiu wolności:

1. niewiedza dotycząca istnienia ducha - ludy Wschodu nie zdawały sobie sprawy z istnienia wolności pojmowanej inaczej niż dzikość, samowola czy namiętność;

2. świadomość wolności, ale tylko u wybranych jednostek - Grecy i Rzymianie wiedzieli, że niektórzy ludzie są wolni, nie utożsamiali jednak wolności z przyrodzonym prawem człowieka;

3. świadomość wolności, która jest przynależna każdemu człowiekowi - taka świadomość pojawiła się wraz z przyjęciem chrześcijaństwa, choć sam proces uświadamiania (szczególnie przejście z gruntu religijnego na świecki) trwa nadal.