Uniwersalizm to przekonanie, że kultura powinna się opierać na powszechnych wzorcach - miała więc wyróżniać się jednolitym charakterem. Był on obecny w następujących sferach:

• religia - uniwersalizm przejawiał się w występowaniu jednej świętej księgi (Biblii), którą kapłani odczytywali w taki sam sposób;
• język - dominowała łacina - umożliwiła wytworzenie się ponadnarodowej wspólnoty;
• edukacja - powstawały szkoły przyklasztorne i przykościelne, gdzie poznawano siedem sztuk wyzwolonych, zakładano także uniwersytety;
• życie społeczno-gospodarcze - rozpowszechnił się feudalizm wprowadzający zależność lenną;
• kultura (sztuka, literatura, architektura, moda itd.) - wszędzie tworzono według określonych reguł. 

 

Teocentryzm zakładał z kolei, iż w centrum znajduje się Bóg, którego postrzegano jako cel i przyczynę wszystkich istnień. Istotne stało się posłuszeństwo względem religijnych autorytetów. W związku z tym światopoglądem wszystkie sfery średniowiecznego życia były ściśle powiązane z religią (np. obyczaje, architektura, literatura, malarstwo).