a) Kto mówi?

Podmiotem lirycznym tekstu jest polski żołnierz. Znajduje się w sytuacji wojennej. Uczestniczy w dialogu z innymi ludźmi. 

 

b) Do kogo się zwraca?

Żołnierz rozmawia z obcokrajowcami, prawdopodobnie aliantami (Brytyjczykami lub Amerykanami). Zarówno adresaci, jak i podmiot liryczny brali udział w wojnie. 

 

c) O czym (o kim) mówi?

Podmiot liryczny mówi o wartościach, jakie reprezentuje polski naród: o dumie, honorze, patriotyzmie, uporze, prawdzie. Wspomina czasy wojenne i zniewolenie. Zaznacza, że Anglicy wyznają odmienne wartości - nie dotrzymują danego słowa. Odwołuje się do wydarzeń 1945 roku - kiedy to alianci pozwolili Sowietom na podporządkowanie sobie Polski oraz powstanie żelaznej kurtyny. Dotychczasowi sprzymierzeńcy Polski - Wielka Brytania i USA - nie pomogli jej w potrzebie. 

Słowa klucze: naród, słowo, honor, upór, mogiła, barbarzyńcy, dżentelmeni, chwała, duma. 

 

d) Jak mówi?

Osoba mówiąca używa powtórzeń, np. honor kupiecki - kupiecki rozsądek, honor kupiecki - honor świata. Mają one na celu wyeksponować najważniejsze wartości opisywane w utworze. Pojawiają się także anafory, np. „I każdy, kto się uprze, w pole nas wywiedzie / I zobaczy w nieszczęściu, i wyszydzi w biedzie”. Podkreślają one znaczenie powtarzanych słów, dodatkowo wprowadzają rytm do tekstu. Wiersz jest podzielony na strofy oraz wersy. Każdy wers ma 13 sylab, występują rymy sąsiadujące (np. „Słowo niedotrzymane - strzęp marnego świstka. // Pociecha dla nas - mała. Duma dla nas - wszystka”.), a także krzyżowe (np. „Która słowa przekręca i podpisy mota - // Gdy jesteśmy z narodu, co myśli prościej. / Myśli: słowo się rzekło - mogiłka u płota”.). Pojawiają się związki frazeologiczne, np. wywieść w pole. Najpierw autor używa tego frazeologizmu w znaczeniu oszustwa, złamanej obietnicy. Następnie jednak stosuje grę słów: „Ha, wywiedli nas w pole, w pole gorzkiej chwały” - zaznacza to, że niedotrzymane słowo aliantów przyczyniło się również do dumy Polaków. Rodacy porównują się do obcokrajowców i zaznaczają, że jako naród cechuje nas duma, upór, umiemy dotrzymać przysięgi - w przeciwieństwie do osób anglojęzycznych. Dzięki zastosowaniu podanych środków stylistycznych tekst stał się bardziej rytmiczny, spójny oraz plastyczny. 

 

e) Po co?

Celem wypowiedzi jest zwrócenie uwagi czytelnika na wartości, jakie wyznają Polacy, a także skontrastowanie ich z zachowaniem Anglików oraz Amerykanów. Tekst odnosi się do wydarzeń 1945 roku, czyli utworzenia żelaznej kurtyny i podporządkowania Polski Związkowi Sowieckiemu. Podmiot liryczny tekstu ubolewa nad losem honorowych oraz uczciwych Polaków, którzy zostali oszukani - nie otrzymali wsparcia od aliantów.