Na podstawie informacji z podręcznika do piątej klasy:

Grupa A - zasady pisowni z partykułą nie

Pisownia łączna:

• z rzeczownikami, np. niepogoda, niepalenie,
• z przymiotnikami w stopniu równym, np. niewysoki, nieładny.

 

Pisownia rozdzielna:

• z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym, np. nie wyższy, nie najładniejszy,
• z zaimkami, np. nie mój, nie jego.

 

 

Grupa B - zasady pisowni z partykułą by

Pisownia łączna:

•  z czasownikami w formie osobowej, np. Zrobiłabym obiad i kolację. 

 

 Pisownia rozdzielna:

• po bezokolicznikach, np. Pisać bym nie chciała.
• z nieosobowymi formami czasowników zakończonych na -no, -to, np. Opowiadano by interesujące historie. Otwarto by nowy szpital.
• z czasownikami niewłaściwymi można, warto, trzeba, np. Warto by tam pójść. Można by to sprawdzić. Trzeba by zjeść obiad.

 

 

Grupa C - zasady pisowni -ą i -ę w zakończeniach

Literę ą piszemy:

• w 3. osobie liczby mnogiej czasu teraźniejszego i przyszłego czasowników, np. robią, czytają, pójdą. 
• w liczbie pojedynczej rodzaju męskiego czasu przeszłego czasowników zakończonych na -ąć, np. wziąłem, wziąłeś, wziął. 
• w narzędniku liczby pojedynczej rzeczowników, przymiotników, liczebników i zaimków rodzaju żeńskiego, np. książką, niebieską, drugą, tą.  
• w bierniku liczby pojedynczej przymiotników rodzaju żeńskiego, np. dobrą, radosną, mądrą. 

 

Literę ę piszemy:

• w 1. osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego niektórych czasowników, np. uczę się, piję, zrobię.
• w liczbie pojedynczej rodzaju żeńskiego i nijakiego oraz w liczbie mnogiej czasu przeszłego czasowników zakończonych na -ąć, np. wzięłam, wzięłaś, wzięliśmy. 
• w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej niektórych rzeczowników rodzaju nijakiego, np. imię, także w nazwach istot niedorosłych, np. źrebię.
• w bierniku liczby pojedynczej niektórych rzeczowników i zaimków rodzaju żeńskiego, np. komodę, wannę, półkę, tę.