Diagnoza ojczyzny i rodaków w czterech pierwszych strofa utworu nie jest zbyt optymistyczna. Poeta przypomina bowiem o tym, iż wielu Polaków zostało zmuszonych do emigracji, opuściło bliskie sobie strony: „Na tysiączne się wiorsty rozsiadła nam Polska”. Jednocześnie zwraca uwagę na to, jak duży wpływ na aktualną sytuację mają romantyczne mity narodowe, które ukształtowały świadomość Polaków. Z tego powodu odwołuje się do twórczości Słowackiego, ponieważ „Papuga wszystkich narodów” to aluzja do Grobu Agamemnona - wskazuje ona na bezkrytyczne naśladownictwo obcych wzorców. Same zaś słowa na temat „cierniowej korony” stanowią nawiązanie do Mickiewicza oraz koncepcji mesjanizmu (cierpienie Polski jako źródło zbawienia narodów Europy). Ojczyzna jest osłabiona, o czym świadczy porównanie jej do kalekich żołnierzy. Ich wspomnienie przywodzi także na myśl wszystkie zrywy, w których uczestniczyli rodacy, natomiast fragment „I taka się powlokła do robót - w kopalni” sugeruje pamięć o zsyłkach. O krytycznym stosunku autora do ojczyzny i Polaków świadczy także ukazanie ich jako lekkomyślnych, pozbawionych przezorności. Nie jest ważna rzeczywistość, lecz wspomnienie minionych czasów, dzięki któremu można zapomnieć o obecnym ubóstwie. Wszystko to prowadzi do apatii, marazmu, wiecznego oczekiwania na zmianę sytuacji. Taka kondycja społeczeństwa zdaje się być uwarunkowana przede wszystkim trudną historią Polski, ale także romantycznymi mitami. To one w decydującej mierze kształtują sposób postrzegania dziejów Polski, a przy tym stają się źródłem stereotypów, wręcz utrudniają podjęcie działania.