| Pieśń pielgrzyma | Hymn o zachodzie słońca na morzu | Przedświt | |
| forma wypowiedzi / typ liryki | utwór liryczny / pieśń | utwór liryczny / hymn | utwór łączący cechy liryki i epiki / poemat mesjanistyczny |
| podmiot liryczny oraz jego sytuacja | Podmiot liryczny znajduje się poza granicami ojczyzny. Jest to emigrant, który musiał opuścić bliskie sobie ziemie: „Lecz nie powrócę do domu”. To doświadczenie wskazuje na jego podobieństwo do samego poety. | Podmiot liryczny znajduje się na morzu, poza granicami ojczyzny: „Dzisiaj na wielkim morzu obłąkany"”. Jest więc tułaczem. Można go utożsamić ze Słowackim. | Podmiot liryczny opisuje swoje doświadczenia związane z opuszczeniem ojczyzny oraz nadzieją na odrodzenie, którą poprzedziło wielkie rozczarowanie. Świadczą o tym słowa: „Z ojców mych ziemi przez wroga wygnany”. |
| adresat oraz jego wpływ na charakterystykę osoby mówiącej | Adresatem wypowiedzi stają się dzieci podmiotu lirycznego: myśli i słowa. Świadczy to o głębokiej samotności mówiącego oraz jego skupieniu na świecie przeżyć wewnętrznych. | Podmiot liryczny kieruje swe słowa do Boga. Jest On jednym powiernikiem mówiącego, który może pojąć cierpienie tułacza. Świadczy to o wyobcowaniu podmiotu, a także roli wiary w jego życiu. | Adresatem, wypowiedzi jest osoba określana przez podmiot jako „Beatricze moja”. Jawi się jako obiekt uwielbienia mówiącego, co świadczy o jej niebagatelnym znaczeniu. |
| świat przedstawiony, stosunek do niego osoby mówiącej oraz jego przyczyny | Świat przedstawiony zachwyca swą świeżością oraz pięknem - jest to wiosenna pora. Nawet odgłos bawiących się ludzi staje się dla podmiotu źródłem cierpienia, ponieważ dogłębnie odczuwa wtedy swe wyobcowanie. Wie, że nigdy nie powróci do ojczyzny, brakuje mu również słuchaczy. | Świat przedstawiony - mimo swego piękna oraz bogactwa barw - nie przynosi ulgi podmiotowi. Jest on świadom swego niepewnego losu oraz poczucia wykorzenienia. Uroda rzeczywistości zdaje się nawet wzmacniać przeżycia wędrowca: ze smutkiem wspomina rodzinne strony. | Świat przedstawiony jawi się jako nieprzyjazny oraz groźny, co wynika z sytuacji osoby mówiącej. Jest ona bowiem świadoma zniewolenia ojczyzny, przebywa poza nią. Jest on także pozbawiony nadziei i przepełniony zniszczeniem. Miało to negatywny wpływ na stan emocjonalny podmiotu. |
| uczucia podmiotu |
smutek, tęsknota, żal, rezygnacja („Czemuż zadumany stoję / I wiosną się nie weselę?”, „Odmykam okno i płaczę”, „Ach, bo dusza moja wdowa”)
|
smutek, żal, tęsknota, gorycz, bezradność, niepokój („Smutno mi, Boże!”, „Wiem, że mój okręt nie do kraju płynie”, „Że nie wiem, gdzie się w mogiłę położę”) | nadzieja, rozpacz, zachwyt, euforia („Jak Dante - przez piekło przeszedłem za życia!”, „I grób ten pęknie, co stoi śród świata, / Przyparty ręką olbrzymiego kata!”, „I żyć będziemy w serc ludzkich pamięci”) |
| środki stylistyczne kreujące świat przedstawiony oraz ukazujące emocje mówiącego |
Środki kreujące świat przedstawiony: epitety, wyliczenia, personifikacja, onomatopeje; Środki ukazujące emocje mówiącego: pytania retoryczne, epitety, metafory, anafory, wykrzyknienia, powtórzenia; |
Środki kreujące świat przedstawiony: epitety, metafory, powtórzenie, peryfraza; Środki ukazujące emocje mówiącego: apostrofa, porównania, metafory, anafory, epitety; |
Środki kreujące świat przedstawiony: metafory, personifikacja, epitety, wyliczenia; Środki ukazujące emocje mówiącego: wykrzyknienia, metafory, powtórzenia, epitety, apostrofy, wyliczenie;
|
| funkcja motywu mogiły | Znak odejścia z tego świata oraz samotności i zakończenia twórczości literackiej. | Znak wykorzenienia, samotności podmiotu lirycznego, którego grób znajdzie się poza granicami ojczyzny. | Znak śmierci upadku, ale także nadziei na odrodzenie, oczekiwania. |
| interpretacja tytułu oraz jego związek z formą i treścią wiersza | Tytuł utworu jednoznacznie wskazuje na to, że opisuje doświadczenia człowieka, który jest skazany na tułaczkę. Określenie „pieśń” to zaś odwołanie do formy tekstu: dzieli się na strofy i wersy, zawiera rymy. Nawiązuje także do słów podmiotu: „Czasem piosnkę w myśli składam”. | Tytuł utworu wskazuje na czas i okoliczności powstania dzieła, do których nawiązanie obecne jest także w treści. Słowo „hymn” to zaś odniesienie do gatunku wyróżniającego się podniosłym i uroczystym nastrojem, pochwałą określonego bóstwa czy idei. Słowacki modyfikuje nieco jego specyfikę, ponieważ nadaje hymnowi intymny charakter. | Tytuł utworu odwołuje się do momentu przed wschodem słońca. Jest to nawiązanie do metaforycznych sensów dzieła, które zapowiada wiarę w odrodzenie, oczekiwanie na nową rzeczywistość. |
Sylwia Kępa
Nauczycielka języka polskiego
Zobacz lekcje, które wyjaśnią temat krok po kroku:
Tutaj pojawi się lista Twoich książek
Zaloguj się i zacznij tworzyć ją już teraz.
