Uwaga! Część zadania wymagająca podzielenia utworu na części oraz nadania im tytułów jest indywidualna.

 

Charakter sprawozdania w strofach:

• Nam strzelać nie kazano. - Wstąpiłem na działo

  I spójrzałem na pole; dwieście armat grzmiało.

  Artyleryi ruskiej ciągną się szeregi,

  Prosto, długo, daleko, jako morza brzegi;

  I widziałem ich wodza: przybiegł, mieczem skinął

  I jak ptak jedno skrzydło wojska swego zwinął;

  Wylewa się spod skrzydła ściśniona piechota

  Długą czarną kolumną, jako lawa błota,

  Nasypana iskrami bagnetów. Jak sępy

  Czarne chorągwie na śmierć prowadzą zastępy.

• Tam kula, lecąc, z dala grozi, szumi, wyje.

  Ryczy jak byk przed bitwą, miota się, grunt ryje; -

  Już dopadła; jak boa śród kolumn się zwija,

  Pali piersią, rwie zębem, oddechem zabija.

• Ura! ura! Patrz, blisko reduty, już w rowy

  Walą się, na faszynę kładąc swe tułowy;

  Już czernią się na białych palisadach wałów.

  Jeszcze reduta w środku, jasna od wystrzałów,

  Czerwieni się nad czernią: jak w środek mrowiaka

  Wrzucony motyl błyska, - mrowie go naciska, -

  Zgasł - tak zgasła reduta. Czyż ostatnie działo

  Strącone z łoża w piasku paszczę zagrzebało?

  Czy zapał krwią ostatni bombardyjer zalał?

  Zgasnął ogień. - Już Moskal rogatki wywalał.

• Gdy godzinę wołano dwa słowa: pal, nabij;

  Gdy oddechy dym tłumi, trud ramiona słabi;

  A wciąż grzmi rozkaz wodzów, wre żołnierza czynność;

  Na koniec bez rozkazu pełnią swą powinność,

  Na koniec bez rozwagi, bez czucia, pamięci,

  Żołnierz jako młyn palny nabija - grzmi - kręci

  Broń od oka do nogi, od nogi na oko:

  Aż ręka w ładownicy długo i głęboko

  Szukała, nie znalazła - i żołnierz pobladnął,

• Wymknęło się łez kilka, - rzekł do mnie: "Kolego,

  Wzrok młody od szkieł lepszy; patrzaj, tam na wale,

  Znasz Ordona, czy widzisz, gdzie jest?" - "Jenerale,

  Czy go znam? - Tam stał zawsze, to działo kierował.

  Nie widzę - znajdę - dojrzę! - śród dymu się schował:

  Lecz śród najgęstszych kłębów dymu ileż razy

  Widziałem rękę jego, dającą rozkazy. -

  Zaćmiło się powietrze od ziemi wylomów,

  Harmaty podskoczyły i jak wystrzelone

  Toczyły się na kołach - lonty zapalone

  Nie trafiły do swoich panew. I dym wionął

  Prosto ku nam; i w gęstej chmurze nas ochłonął.

 Refleksje narratora zostały zawarte w strofach zaczynających się od słów: 

• Gdzież jest król, co na rzezie tłumy te wyprawia?

  Czy dzieli ich odwagę, czy pierś sam nadstawia?

  Nie, on siedzi o pięćset mil na swej stolicy,

  Król wielki, samowładnik świata połowicy;

  Zmarszczył brwi, - i tysiące kibitek wnet leci;

  Podpisał, - tysiąc matek opłakuje dzieci;

  Skinął, - padają knuty od Niemna do Chiwy.

  Mocarzu, jak Bóg silny, jak szatan złośliwy,

  Gdy Turków za Bałkanem twoje straszą spiże,

  Gdy poselstwo paryskie twoje stopy liże, -

  Warszawa jedna twojej mocy się urąga,

  Podnosi na cię rękę i koronę ściąga,

  Koronę Kazimierzów, Chrobrych z twojej głowy,

  Boś ją ukradł i skrwawił, synu Wasilowy!

• Car dziwi się - ze strachu. drzą Petersburczany,

  Car gniewa się - ze strachu mrą jego dworzany;

  Ale sypią się wojska, których Bóg i wiara

  Jest Car. - Car gniewny: umrzem, rozweselim Cara.

  Posłany wódz kaukaski z siłami pół-świata,

  Wierny, czynny i sprawny - jak knut w ręku kata.

• Kiedy od ludzi wiara i wolność uciecze,

  Kiedy ziemię despotyzm i duma szalona

  Obleją, jak Moskale redutę Ordona -

  Karząc plemię zwyciężców zbrodniami zatrute,

  Bóg wysadzi tę ziemię, jak on swą redutę.