Po II wojnie światowej państwa Europy Zachodniej dążyły do odbudowy gospodarczej, zapewnienia pokoju oraz zapobieżenia kolejnym konfliktom, zwłaszcza między Francją a Niemcami. Integracji sprzyjały także plan Marshalla, zagrożenie ze strony ZSRR oraz rywalizacja zimnowojenna. Ścierały się dwie koncepcje: Jean Monnet opowiadał się za ścisłą współpracą prowadzącą do powstania ponadnarodowej wspólnoty, natomiast Charles de Gaulle popierał „Europę narodów”, w której państwa zachowywały suwerenność.

• Pierwsze formy współpracy, lata 1948-1949 - w 1948 r. Belgia, Holandia i Luksemburg utworzyły unię celną Beneluksu. W tym samym roku państwa korzystające z planu Marshalla powołały Organizację Europejskiej Współpracy Gospodarczej, która koordynowała odbudowę gospodarczą. W 1949 r. powstała Rada Europy, mająca rozwijać współpracę polityczną oraz chronić demokrację i prawa człowieka.