Do wybuchu powstania styczniowego doprowadziły:

• nasilające się wśród Polaków nastroje patriotyczne i dążenie do odzyskania niepodległości;
• osłabienie Rosji po przegranej wojnie krymskiej;
• sukcesy ruchów narodowych w Europie, zwłaszcza zjednoczenie Włoch;
• krwawe tłumienie przez wojska rosyjskie pokojowych manifestacji patriotycznych;
• wprowadzenie stanu wojennego i aresztowania polskich działaczy;
• rozwój organizacji konspiracyjnych, szczególnie obozu „czerwonych”, który przygotowywał zbrojne powstanie;
• rozwiązanie Towarzystwa Rolniczego przez Aleksandra Wielopolskiego, co zaostrzyło nastroje antyrosyjskie;
• ogłoszenie branki, czyli nadzwyczajnego poboru młodych Polaków podejrzewanych o działalność konspiracyjną do armii rosyjskiej.

Bezpośrednią przyczyną wybuchu powstania była branka. Aby jej uniknąć, konspiratorzy przyspieszyli rozpoczęcie walki. Powstanie wybuchło 22 stycznia 1863 r.