Rola kultury narodowej w walce o utrzymanie polskości

Walka z germanizacją oraz rusyfikacją wzmocniła solidaryzm narodowy. Ważną rolę w tworzeniu tożsamości narodowej odgrywała nowa warstwa społeczna - inteligencja. Pod wpływem pozytywizmu warszawskiego pojawił się obowiązek kształtowania postaw obywatelskich. Pozytywiści uważali, że romantyczne porywy serca i przeświadczenie o wyższości uczuć nad rozumem przyczyniły się wyłącznie do szeregu porażek narodowych.