Najważniejszymi wartościami sarmatyzmu były wolność szlachecka, demokracja oraz przywileje szlacheckie. Sarmaci uważali, że są to bezcenne elementy stanowiące dar ducha i nagrodę dobrego żywota. Ograniczenia tych wartości uznawane były za bezprawie i najgorsze zbrodnie. Brak przestrzegania wolności szlacheckiej powodował zaaktywizowanie szlachty pod względem politycznym i militarnym.