W dobie kształtowania się demokracji szlacheckiej Rzeczpospolita była państwem tolerancyjnym, ponieważ nie stanowiła areny dla wojen religijnych oraz miała prawodawstwo, które zabezpieczało wolność religijną wśród szlachty. W 1573 roku została uchwalona konfederacja warszawska, która zagwarantowała szlachcie tolerancję religijną i pozwoliła na uniknięcie wojen na tle religijnym. 

Pod koniec XVI wieku tolerancja wśród społeczeństwa zmalała pod wpływem kontrreformacji głoszonej i wyrażonej przez jezuitów. Nastąpiło wówczas wiele przypadków rozbojów na tle religijnym, podczas których zburzono niektóre zbory protestanckie. Rzeczpospolita nie była radykalnym sojusznikiem kontrreformacji, dlatego społeczeństwo żyło w umiarkowanej symbiozie, nie organizując niepotrzebnych pogromów i zwalczania nowych idei religijnych.