W chwili przejęcia władzy przez Tadeusza Mazowieckiego Polska znajdowała się na skraju bankructwa i nie była w stanie spłacić swojego zadłużenia. Uwolnienie cen przez odchodzący rząd Mieczysława Rakowskiego - doprowadziło do hiperinflacji w państwie.

W grudniu 1989 r. minister finansów Leszek Balcerowicz przedstawił w sejmie program radykalnych reform polskiej gospodarki. Miały one doprowadzić do głębokiej transformacji i przestawić gospodarkę z centralnie planowanej (socjalistycznej) na rynkową (kapitalistyczną). 

Program Balcerowicza został przyjęty na początku 1990 r. Dążono do ograniczenia deficytu budżetowego, zahamowania inflacji, wprowadzono podatek od ponadnormatywnych wynagrodzeń (tzw. popiwku), ograniczono dotację i subsydia rządowe, rozpoczęto proces prywatyzowania firm państwowych.

Efekty programu były widoczne bardzo szybko. Nastąpiło zmniejszenie hiperinflacji, która spadła z 586% w 1990 r. do 70% w 1991 r. Dzięki importowi poprawiło się zaopatrzenie sklepów oraz jakość towarów, zlikwidowano system kartkowy, w kraju zaczęły powstawać liczne przedsiębiorstwa prywatne. Polepszyła się sytuacja finansowa państwa. Reforma rynkowa otworzyła przed Polską zupełnie inne perspektywy.

Zmiany społeczne i kulturowe  w Polsce w latach 90. XX wieku:

• stopniowe zaznajamianie się z funkcjonowaniem ustroju demokratycznego;
• kształtowanie się narodu kierującego się wartościami demokratycznymi;
• przechodzenie od mentalności komunistycznej do wolnorynkowej;
• początkowe niezadowolenie z transformacji spowodowane wzrostem bezrobocia i cen;
• nawiązywanie kontaktów gospodarczych, kulturowych z państwami zachodu;
• włączenie się w proces globalizacji;
• stopniowe docieranie „nowinek” technologicznych i obyczajowych do Polski.