Przykłady potwierdzające tezę, że Polacy w XIX w. uznawali, iż walka o "naszą i waszą wolność" jest ich moralnym obowiązkiem:

• Zawiązywanie organizacji konspiracyjnych wspierających walkę powstańczą - np. Zemsta Ludu, związek chłopski Piotra Ściegiennego, Stowarzyszenie Ludu Polskiego.
• Pobudzanie świadomości tożsamości polskiej na Warmii, Śląsku, czy Pomorzu - akcje edukacyjne prowadzone m.in. przez Józefa Lompę, Krzysztofa Mrongowiusza, czy Gustawa Gizewiusza. 
• Tworzenie polskich organizacji wspierających działalność gospodarczą i handlową - utworzono kółka rolnicze oraz przedsiębiorstwa handlowe.
• Praca u podstaw - akcja edukacyjna wśród niższych warstw społecznych, która służyła pobudzeniu tożsamości narodowej.
• Organizowanie powstań.

Główną podstawą tego przekonania była świadomość własnej tożsamości narodowej. Polacy zdawali sobie sprawę z istnienia odrębności kulturowej i językowej od tej reprezentowanej przez państwa zaborcze i pomimo trudności starali się ją zachować.