Prekursorami zjednoczenia państwa w dobie rozbicia dzielnicowego byli książęta śląscy. Władcy należący do tak zwanej monarchii Henryków śląskich stworzyli w XIII wieku silny organizm państwowy.

Henryk Brodaty zjednoczył Śląsk, opanował Wielkopolskę i Małopolskę. W 1234 r. podjął starania o koronę królewską, jednak bezskutecznie. Działania kontynuował jego syn - Henryk Pobożny, jednak jego śmierć (w bitwie pod Legnicą) sprawiła, że monarchia Henryków śląskich rozpadła się.

Henryk IV Probus (Prawy) zjednoczył księstwo wrocławskie i krakowskie. Starał się o koronacje. W obliczu bezpotomnej śmierci, przekazał tron krakowski Przemysłowi II.