Skutki powstania Chmielnickiego:

• Wojny z Kozakami były najbardziej krwawym konfliktem w dziejach Rzeczypospolitej. Jego ostrość wynikała z faktu, iż rozgrywał się on jednocześnie w trzech sferach: politycznej, społecznej i religijnej. Brak zrozumienia szlachty dla żądań kozackich, rosnące ambicje Kozaków i nienawiść wywołana obustronnym okrucieństwem - uniemożliwiły pokojowe  zakończenie konfliktu.