zabór pruski

Wielkie Księstwo Warszawskie, Pomorze Gdańskie, Warmia

zabór austriacki

Galicja

zabór rosyjski 

Ziemie Zabrane 

- Prusy zdecydowały się utworzyć na zwróconych im ziemiach w 1815 roku Wielkie Księstwo Poznańskie;

- powstało na obszarze Wielkopolski i części Kujaw;

- jako jedyna część zaboru księstwo posiadało autonomię, choć jej zakres był niewielki;

- wyznaczony przez króla pruskiego namiestnik, którym został skoligacony z Hohenzollernami książę Antoni Radziwiłł, nie miał uprawnień w dziedzinie administracyjnej i nie mógł stanowić praw;

- Polacy w Wielkim Księstwie Poznańskim mieli prawo do używania języka polskiego w urzędach, sądach i szkołach;

- publikacje urzędowe ukazywały się w dwóch językach: niemieckim i polskim;

- do 1831 roku większość stanowisk urzędniczych niższego i średniego szczebla obsadzano Polakami; 

- utrudniony rozwój szkolnictwa - nie funkcjonował uniwersytet, a szkoły polskie zaczęto z czasem zamykać; 

- władze początkowo unikały ostentacyjnych działań germanizacyjnych, konsekwentnie zmierzały jednak do integracji Księstwa z resztą państwa, m.in. poprzez wprowadzenie języka niemieckiego do szkół, stwarzanie dogodnych warunków niemieckim kolonistom; 

- wprowadzono system administracji pruskiej, z czasem powstały sejmy prowincjonalne i sejmiki powiatowe (instytucje o charakterze doradczym), reprezentujące ziemian, miasta i gminy wiejskie.

- Galicja w początkach XIX wieku była krajem nieudolnie rządzonym i wyeksploatowanym gospodarczo;

- władze austriackie nakładały coraz to nowe podatki;

- zlikwidowano samorząd miejskie;

- stopniowa germanizacja oświaty (np. wprowadzenie języka niemieckiego w Akademii Krakowskiej);

- cenzura i policyjne represje doprowadziły do upadku wielu polskich instytucji kulturalnych; 

- zakres praw politycznych był niewielki;

- w 1817 roku ustanowiono we Lwowie Sejm Stanowy, jednak jego podstawą funkcją było wyrażanie opinii, które miały być respektowane przez centralne władze austriackie. 

- ziemie zaboru rosyjskiego na wschód od Królestwa Polskiego, a więc te, które Rosja przyłączyła w wyniku trzech rozbiorów oraz okręg białostocki uzyskany w 1807 roku;

- Rosjanie nadali im oficjalne nazwy: Kraj Północno-Zachodni; Kraj Południowo-Zachodni;

- na stanowiskach administracyjnych przeważali Polacy;

- szlachta posiadała szeroki samorząd lokalny i cieszyła się przywilejami w kwestiach włościańskich, podatkowych i wojskowych, których było pozbawione ziemiaństwo Królestwa Polskiego; 

- na Ziemiach Zabranych nadal obowiązywało prawo cywilne i karne z czasów Rzeczypospolitej (Statut Litewski z 1588 roku) oraz uchwały sejmowe (za wyjątkiem tych uchwalonych przez Sejm Czteroletni);

- w zachowanych sądach grodzkich i ziemskich oraz Sądzie Głównym Litewskim zasiadali przedstawiciele miejscowej ludności;

- rozwój polskiego szkolnictwa (Uniwersytet Wileński);

- rozwój polskich czasopism;

- za panowania Mikołaja I stanowiska administracyjne zaczęli obejmować Rosjanie.

- w latach 1815-1832 Królestwo posiadało własną konstytucję, Sejm, wojsko, monetę i szkolnictwo (Uniwersytet Warszawski);

- państwo połączone unią personalną z Imperium Rosyjskim;

- czynności urzędowne odbywały się w języku polskim; 

- jeden z najszerszych pakietów swobód narodowych;

- wolność wyznania i wiary;

- wolność druku i słowa; 

- nietykalność własności osobistej;

- obsadzenie urzędów administracyjnych przez Polaków; 

- konstytucja formalnie liberalna, była systematycznie łamana;

- rozwój działalności opozycyjnej.