Przemiany społeczne na ziemiach polskich, do których doszło w drugiej połowie XIX w.:

• Szlachta - w wyniku upadku powstań narodowych utraciła swoją dotychczasową pozycję w społeczeństwie. Carskie represje, konfiskata majątków oraz uwłaszczenie chłopów - pozbawiły szlachtę większości dotychczasowych praw oraz uzyskiwanych dochodów. Jej najuboższa część, czyli gołota