Kościół anglikański powstał z inicjatywy króla Anglii Henryka VIII, który pod wpływem braku zgody papieskiej na unieważnienie małżeństwa zerwał kontakty ze Stolicą Apostolską i mianował się głową Kościoła anglikańskiego. Swoją decyzję umocnił poprzez Akt supremacji wydany w 1534 r. 

Funkcjonowanie:

• zniesiono celibat;
• wprowadzono język angielski do liturgii;
• dokonano konfiskaty majątków zakonnych;
• zaczęto udzielać komunii pod dwiema postaciami;
• zachowanie ceremonii charakterystycznych dla katolicyzmu;
• zachowanie hierarchii biskupów;
• król stał się głową Kościoła;
• nabożeństwa prowadzone przez pastorów.

Kościół ewangelicko-luterański powstał pod wpływem działalności reformatorskiej Marcina Lutra, który w 1517 r. na znak sprzeciwu wobec sprzedaży odpustów przybił 95 tez do drzwi katedry w Wittenberdze. 

Funkcjonowanie:

• zniesiono celibat;
• wprowadzono powszechne duchowieństwo;
• przyjęto komunię pod dwiema postaciami;
• nie uznano zwierzchności papieża;
• nie uznano kultu świętych;
• zlikwidowano zakony;
• uznano chrzest i komunię za jedyne sakramenty;
• oparcie kultu na słowie zawartym w Biblii;
• zwierzchnikiem wspólnoty był świecki władca rządzący na danym terenie;
• nabożeństwa prowadzone przez pastorów.

Kościół ewangelicko-reformowany powstał pod wpływem nauk Jana Kalwina, który propagował swoją wizję chrześcijaństwa w Genewie.

Funkcjonowanie:

• funkcjonowanie zasady kolegialności urzędów;
• wprowadzenie surowych zasad moralnych;
• zgromadzenie wszystkich wiernych wybierało seniorów, którzy z kolei wybierali pastorów;
• seniorzy i pastorzy tworzyli konsystorz, czyli zgromadzenie parafialne, które nadzorowało wszystkie dziedziny życia wiernych;
• podkreślanie doktryny predestynacji;
• nieuznawanie zwierzchności papieża;
• zlikwidowanie zakonów.