Proces powstawania pierwszych państw słowiańskich

• Słowianie to lud indoeuropejski. Obecnie przyjmuje się, że przodkowie Słowian - Prasłowianie - jako odrębny lud (z odmiennym językiem i kulturą) uformowali się w V w. n.e. na terenach między Karpatami, Prypecią a Dnieprem. 
• Swoje pierwotne siedziby Słowianie opuścili pod koniec V w. n.e. Podjęli wówczas ekspansję na zachód, południe i wschód. Zajęli większość Europy Wschodniej i Środkowej. Na Zachodzie dotarli do rzeki Łaby, na południu opanowali Półwysep Bałkański. W wyniku wędrówek doszło do podziału Słowian na trzy wielkie grupy: zachodnich, wschodnich i południowych. 

Pierwsze państwa słowiańskie

• Państwo Samona 

Pierwsze znane państwo słowiańskie powstało w I poł. VII w. na Nizinie Panońskiej. Obszar ten zamieszkiwali Słowianie, którzy zostali podbici przez koczowniczych Awarów. Ucisk najeźdźców doprowadził do powstania ludności słowiańskiej. Pierwsze państwo słowiańskie stworzył kupiec frankijski imieniem Samon. Państwo frankijskie istniało ok. 30 lat, lecz rozpadło się po śmierci przywódcy.

• Państwo Wielkomorawskie

Założycielem Państwa Wielkomorawskiego był książę Mojmir. Powstało ono na południowych Morawach w początkach IX w., po zniszczeniu przez wojska Karola Wielkiego państwa Awarów. W 822 r. Państwo Wielkomorawskie przyjęło chrzest. Szczyt jego potęgi przypadł na panowanie księcia Świętopełka (II poł. IX w.). Pod koniec tego stulecia obejmowało swoim zasięgiem Morawy, Słowację, Czechy, Śląsk i być może państwo Wiślan w Małopolsce. Państwo Wielkomorawskie upadło na skutek rezultatów najazdów węgierskich w latach 905 - 907. 

• Bułgaria

Państwo bułgarskie powstało nad dolnym Dunajem w wyniku najazdu plemion tureckich - tzw. Protobułgarów na ziemie zamieszkane przez Słowian. Najeźdźcy, którzy byli w mniejszości, szybko ulegli procesowi slawizacji, a stworzone przez nich w 681 r. państwo stało się słowiańskie. 

Bułgarzy toczyli długotrwałe wojny z Bizancjum, wielokrotnie zadając mu ciężkie straty. W 866 r. władca bułgarski przyjął chrześcijaństwo za bizantyjskim pośrednictwem. 

Domostwa pierwszych Słowian

Terytoria poszczególnych plemion słowiańskich dzieliły się na mniejsze jednostki nazywane opolami. Książęta słowiańscy byli jednocześnie wodzami grup zbrojnych, których nazywano drużynami. Słowianie mieszkali w drewnianych chatach (pokrytych sitowiem), które wznoszono na podgrodziu. Ich domy nie były wyposażone w wodociągi, dlatego wodę czerpano z pobliskiego jeziora i noszono ją do domów w drewnianych wiadrach. Słowiańskie domy to najczęściej jednoizbowe chaty o małych wielkościach. Obok nich znajdowały się pomieszczenia dla zwierząt, a także spichlerze. Na środku izby lub w którymś z jej narożników znajdowało się palenisko (w celu ogrzewania pomieszczenia). Ściany słowiańskich  chat były bielone wapnem. Czynność tę wykonywano w celu ochrony domowników przed insektami, a także sprawiało, że wnętrze chaty było jaśniejsze. Podłoga wyłożona była  ubitą gliną, przez co stanowiła ona tzw. klepisko. Plemiona słowiańskie zajmowały się: uprawą roli, hodowlą bydła, rybołówstwem, garncarstwem, tkactwem. Słowianie uprawiali: jęczmień, pszenicę, żyto. W swoich zagrodach hodowali: owce, kozy i konie. Byli rolnikami. Potrzebne towary lub ozdoby kupowano u miejscowych rzemieślników. Nie znano wówczas pieniędzy, dlatego płacono m.in. solą, płatami lnu lub skórkami wiewiórek. 

 

Czynniki, które sprzyjały przekształceniu się plemion w organizmy państwowe:

• Powstawanie pierwszych społeczności lokalnych, w których oprócz rolników - hodowców znaczną rolę pełnili również wodzowie, kapłani i rzemieślnicy.
• Konieczność obrony społeczności przed napadami wrogów. 
• Przejście z koczowniczego do osiadłego trybu życia - hodowla zwięrząt, uprawa roli, powstanie pierwszych osad, wzrost liczby ludności.