• Jak rewolucja przemysłowa i rozwój techniki wpływały na warunki życia różnych warstw społecznych?

XIX - wieczny rozwój przemysłu oraz techniki doprowadził do wyodrębnienia się w społeczeństwie nowych grup: robotników i fabrykantów.

Do pierwszej z nich należeli pracownicy najemni zakładów przemysłowych: byli rzemieślnicy oraz biedni mieszkańcy wsi, którzy przybywali do miast w poszukiwaniu pracy. Drugą grupę tworzyli właściciele fabryk. Fabrykanci nadzorowali dostarczanie surowca, zajmowali się organizacją pracy i sprzedażą gotowych wyrobów. Wiedli życie na wysokim poziomie. Mieszkali w okazałych pałacach, wyróżniających się bogactwem form i zdobień, wykorzystywali robotników, którym niewiele płacili, niejednokrotnie zmuszali całe rodziny do ciężkiej pracy ponad siły, nie dbali o zapewnienie odpowiednich warunków pracy. Przemysłowcy dorabiali się olbrzymich majątków, fortun na pracy robotników. Mimo to, na ogół nie robili nic dla poprawy losu ich pracowników. Przeciwnie: utrzymywali pensje robotników na głodowym poziomie, byleby zwiększyć swoje zyski.

Życie robotników było bardzo ciężkie. Żyli w straszliwych warunkach, pracowali nawet po 16 godzin na dobę, niekiedy przez 7 dni w tygodniu. Wynagrodzenie, jakie otrzymywali, nie wystarczało nawet na wynajem skromnego mieszkania i najpilniejsze potrzeby. Robotnicy nie byli ubezpieczeni na wypadek choroby czy kalectwa. Niezdolnych do pracy robotników zwalniano bez wypłacenia odszkodowania (wyrzucano za próg fabryki).

Praca odbywała się w bardzo ciężkich warunkach - w fabrykach brakowało świeżego powietrza, wszędzie unosił się pył i kurz. Mieszkania robotników powstawały na ubogich osiedlach tworzonych w pobliżu fabryk. Zazwyczaj składały się z jednej izby, w której mieszkała cała rodzina. Kilkoro, a nawet kilkanaścioro dzieci gnieździło się z rodzicami w jednym czy dwóch niewielkich pokojach. W każdym łóżku spało po kilku domowników. W Niemczech robotnicy dorabiali sobie, wynajmując obcej osobie nawet kawałek łóżka (!)

• Robotnicy łódzkiej fabryki, XIX wiek.