Branka - obiegowa nazwa poboru rekruta do armii carskiej. Najbardziej znaną branką była ta, której zapowiedź podano do publicznej wiadomości 6 października 1862 r. Inicjatorem jej przeprowadzenia był Aleksander Wielopolski, pełniący wówczas funkcję naczelnika rządu cywilnego Królestwa Polskiego. Pragnął w ten sposób złagodzić nastroje młodzieży, zasilającej organizacje konspiracyjne. Wbrew tym intencjom - branka przeprowadzona w Warszawie nocą z 14/15 I 1863 r. - nie przyniosła spodziewanych efektów. Zagrożona młodzież w zdecydowanej większości wcześniej opuściła miasto, zaś Komitet Centralny przyspieszył datę rozpoczęcia powstania. 

Branka stanowiła bowiem bezpośrednią przyczynę wybuchu powstania styczniowego (1863 r.)