Wpływ rozbiorów na sytuację szlachty i mieszkańców miast dawnej Rzeczypospolitej:

Sytuacja szlachty:

- Przedstawiciele stanu szlacheckiego musieli się ukorzyć przed nową władzą. Zaborcy zmusili nowych poddanych do złożenia przysięgi wierności. Odtąd każdy, kto sprzeciwiał się nowemu prawu mógł zostać postawiony przed sądem, strącony do więzienia lub wywieziony w głąb Rosji. Pod zaborami szlachta płaciła wysokie podatki i musiała pogodzić się z utratą wpływu na rządy w państwie. Czerpała jednak profity na dochodowym handlu zbożem.

Sytuacja mieszczan:

- Pod zaborami sytuacja mieszczan uległa znacznemu pogorszeniu. Miasta - odtąd peryferyjne - utraciły swe dotychczasowe znaczenie. Upadły banki, a Gdańsk (dotąd największy port Rzeczypospolitej) przestał być wielkim ośrodkiem handlu zbożem. Kraków stał się miasteczkiem nadgranicznym, a liczba ludności Warszawy i miast pruskim - spadła ponad o 1/3.