W XVI wieku na kontynencie europejskim pojawiły się dwie różne drogi rozwoju gospodarczego (dualizm). 

Granica pomiędzy nimi przebiegała w przybliżeniu na rzece Łabie. 

• Na Zachodzie - rozwinęła się gospodarka czynszowa - przeważały duże i średnie gospodarstwa, prowadzone przez chłopów płacących właścicielowi za dzierżawę czynsz (określoną ilość pieniędzy).