• W X w. głównym ośrodkiem odbudowy religijności i naprawy obyczajów wśród kleru stało się francuskie opactwo benedyktynów w Cluny. 

W klasztorze w Cluny obowiązywały surowe reguły życia zakonnego. Mnisi spędzali czas tylko na modlitwie i pracy. Oddzielenie spraw religijnych od świeckich, stało się wzorem dla wielu klasztorów ówczesnej Europy. Ukształtowała się nowa grupa duchownych, gotowych wprowadzić reformy i walczyć o odzyskanie przez papiestwo utraconego znaczenia. Dzięki dostojnikom kościelnym, którzy zapoczątkowali przemiany, w kolejnych wiekach Kościół odzyskał dawną świetność.