Tendencje zjednoczeniowe przejawiały przede wszyskim elity polityczne, które w rozdrobnieniu politycznym Polski widziały wiele negatywnych następstw. Za zjednoczeniem państwa polskiego opowiadali się również mieszczanie, którym podziały i konflikty utrudniały kontakty gospodarcze pomiędzy rozwijającymi się ośrodkami miejskimi. Ponadto, ważną rolę w dziele krzewienia świadomości etnicznej Polaków odgrywała twórczość autorów duchownych. Kronikarz i biskup krakowski - Wincenty Kadłubek na stronicach Kroniki Polskiej pielęgnował pamięć o wspólnej etymologii Polaków, uczył dumy z historii. Rzecznikiem zjednoczenia państwa polskiego był także arcybiskub Jakub Świnka, który w rozbiciu dzielnicowym dostrzegał zagrożenie dla jedności Kościoła w Polsce.